การรู้คิดถดถอย

การรู้คิดถดถอย

         ความจำ (Memory) เป็นศัพท์ที่ใช้ในการอธิบายถึงกลไกความรับรู้ (cognitive) อันได้แก่ การรับข้อมูล การเก็บ และการระลึกได้ ซึ่งความจำนั้นมีหลายลักษณะ ได้แก่ การจำความหมาย (semantic memory) หรือความรู้ทั่วไปของโลกบนพื้นฐานข้อเท็จจริง การจำเหตุการณ์(episodic memory) คือความสามารถที่จะระลึกเหตุการณ์ในชีวิตของตนเองในอดีต และความจำเชิงกระบวนวิธี (procedural memory) และความจำระยะยาว เมื่อข้าสู่วัยชราจะเกิดการเปลี่ยนแปลงต่อความจำหรือการเรียนรู้สิ่งใหม่ ส่งผลให้เกิดการรู้คิดลดลง (memory decline) หรือการหลงลืมเล็กน้อย (mild forgetfulness หรือ age-related memory decline)

          ปัญหาความจำเนื่องจากความแก่ชราอาจเกิดจากความเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของสมอง เช่น การฝ่อของเนื้อสมองหรือเซลล์ประสาท การสูญเสียความเชื่อมโยงระหว่างเซลล์ประสาท หรือการไหลเวียนเลือดในสมองลดลง รวมถึงปัจจัยอื่นๆ เช่น ความเครียด ภาวะซึมเศร้า ภาวะขาดน้ำ ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ ภาวะขาดสารอาหาร การติดเชื้อ อาการไม่พึงประสงค์จากยา และการใช้สารเสพติด ซึ่งทำให้ความทรงจำบกพร่องและนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงของทักษะการรับรู้ได้ โดยการสูญเสียความทรงจำที่ไม่เกี่ยวข้องกับความแก่ชราอาจจำเป็นต้องพบแพทย์โดยทันที

การป้องกัน

• พยายามสนับสนุนให้ผู้ป่วยเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมหรือ กิจกรรมทางกายเพื่อรักษาการทำงานของสมอง
• แนะนำการใช้เทคนิคช่วยจำ เช่น การใช้คำย่อ เพื่อช่วยในกระบวนการเรียนรู้และจดจำ
• หลีกเลี่ยงการให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมหลายอย่างพร้อมกัน หรืออยู่ในบรรยากาศที่ถูกรบกวนได้ง่าย

การจัดการ

• สนับสนุนการฝึกทักษะใหม่
• ให้ผู้ป่วยเข้าร่วมกิจกรรมที่ต้องใช้ทักษะทางร่างกายและสมองร่วมกัน
• แนะนำให้ผู้ป่วยจดบันทึกกิจกรรมหรือตารางนัดหมายเพื่อกันการลืม
• จัดเรียงสิ่งของที่จำเป็นต่างๆให้อยู่ในบริเวณใกล้เคียงกันหรือบริเวรเดิมเสมอ
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• รับประทานอาหารอย่างเพียงพอและหลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์
• ขอความช่วยเหลือหากมีอาการซึมเศร้า

การส่งต่อแพทย์

• ไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้
• ไม่สามารถเรียนรู้สิ่งใหม่หรือทำตามคำสั่งได้
• ลืมชื่อบุคคลใกล้ชิดหรือสนิท
• ถามคำถามเดิมซ้ำๆ
• หลงทางในที่ ๆ ผู้ป่วยรู้จักดี
• มีอาการสับสนเวลา หรือปัญหาการจดจำบุคคลหรือสถานที่มากขึ้น
• ผู้ป่วยละเลยการดูแลตนเอง เช่น ไม่อาบน้ำ หรือไม่รับประทานอาหารที่เหมาะสม

ทางเลือกในการรักษา

ยารักษาโรคการเสื่อมของเซลล์ประสาท

• ยากลุ่ม Cholinesterase inhibitors เช่น donepezil, galantamine และ rivastigmine ยับยั้งการทำลายสารสื่อประสาทชนิด acetylcholine ส่งผลช่วยเพิ่มการส่งสัญญาณประสาทในสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับความจำหรือการเรียนรู้ มักใช้ในโรคความจำเสื่อมหรือ Alzhemier's

• ขนาดและวิธีการบริหารยา (Dosage & Administration):

·        อาการข้างเคียงของยาที่อาจพบได้บ่อย ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ท้องเสีย

·        ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยากลุ่มนี้ในผู้ป่วยที่มีการนำสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ผิดปกติ โรคหืด  ปอดอุดกั้นเรื้อรัง ทางเดินอาหารหรือทางเดินปัสสาวะอุดตัน มีความเสี่ยงเป็นแผลในกระเพาะอาหาร เป็นโรคไตหรือตับ และหญิงตั้งครรภ์-ให้นมบุตร

·        ยากลุ่ม N-methyl-D-aspartate (NMDA)-receptor antagonists เช่น memantine อาจพิจารณาใช้ในผู้ป่วยที่มีอาการของ Alzheimer's ในระดับปานกลางถึงรุนแรง อาการข้างเคียงที่พบบ่อย ได้แก่ มึนงง ปวดศีรษะ พิจารณาหลีกเลี่ยงการใช้ยาในผู้ป่วยโรคไต-ตับ โรคลมชัก โรคหัวใจและหลอดเลือด ภาวะที่ปัสสาวะเป็นด่าง หญิงตั้งครรภ์-ให้นมบุตร รวมถึงควรเลี่ยงการใช้ร่วมกับยากลุ่ม NMDA antagonists เช่น dextromethorphan, ketamine

·        ขนาดและวิธีการบริหารยา (Dosage & Administration):

ยากลุ่ม Nootropics และ Neurotonics/Neurotrophics

• ยากลุ่ม Neurotrophic agent เช่น porcine brian-derived peptide อาจใช้ในการรักษาโรคพฤดิกรรมและอารมณ์เปลี่ยน เนื่องจากการบาดเจ็บทางสมอง (organic brain syndrome) โดยเฉพาะด้านสมาธิและความจำเช่น ภาวะสมองเสื่อม ควรหลีกเลี่ยง ในผู้ป่วยที่ไตบกพร่องชนิดรุนแรง มีภาวะชักต่อเนื่อง (status epilepticus) อาการชักแบบแกรนด์มาล (grand mal)
• ยากลุ่ม Nootropic agent เช่น nicergoline และ piracetam อาจใช้ร่วมในการรักษาภาวะสมองเสื่อมหากมีความจำเป็น

• Piracetam อาจใช้เป็นยาเสริมในการรักษาโรคสมองเสื่อม ยานี้ช่วยป้องกันส่วนเปลือกสมอง (cerebral cortex) จากภาวะเนื้อเยี่อพร่องออกซิเจนและยับยั้งการเกาะกลุ่มของเกล็ดเหลือด และลดความหนืดของเลือดเมื่อใช้ยาในขนาดสูง จำเป็นต้องปรับขนาดยาตามค่าการทำงานของไต และไม่ควรใช้ในผู้ป่วยโรคไตระยะสุดท้าย มีเลือดออกในสมอง

• Citicoline เป็นสารอนุพันธ์ของ choline และ cytidine ซึ่งมีส่วนร่วมในกระบวนการสังเคราะห์เลซิทิน และอาจช่วยเพิ่มการไหลเวียนของเลือดและการใช้ออกซิเจนของสมอง อาจพิจารณาใช้ในผู้ป่วย Alzheimer's หรือมีภาวะสมองเสื่อมได้หากมีความจำเป็น

ยากลุ่ม Peripheral Vasodilators & Cerebral Activators

• ยาหลายชนิดในกลุ่มนี้อาจใช้เสริมในการรักษาอาการหรืออาการแสดงที่เกิดขึ้นในผู้ป่วย Alzheimer’s ได้
• ยากลุ่มอนุพันธ์ ergot เช่น nicergoline ใช้เสริมการรักษาภาวะความจำเสื่อมเหตุจากหลอดเลือดสมอง หรือ Alzheimer' s ไม่ควรใช้ในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของเลือด (porphyria) และหญิงตั้งครรภ์
• สารสกัด Ginkgo biloba (เช่น EGb 761) มีข้อมูลแสดงให้เห็นถึงผลส่งเสริมปรีชาปัญญา และสมรรถภาพทางสังคมในผู้ป่วย Alzheimer's หรือสมองเสื่อมจากความผิดปกติของหลอดเลือดสมองหรือสมองเสื่อมชนิดผสม

• กลไกที่อาจเป็นไปได้ของ Ginkgo biloba ในผู้ป่วย Alzheimer’s อาจมาจากผลยับยั้งการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด ผลต่อหลอดเลือด การรบกวนสัญญาณประสาท และการลดการใช้น้ำตาลในสมอง

• สารสกัด Gingko biloba ยังมีผลยับยั้งเอนไซม์ acetylcholinesterase ได้