เวียนศีรษะบ้านหมุน

อาการเวียนศีรษะบ้านหมุน (Vertigo)

เป็นอาการที่เกิดขึ้นเนื่องจากกระบวนการรับรู้เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวของร่างกายผิดปกติไป อาจเป็นความรู้สึกว่าตัวเองมีการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติไป หรือรู้สึกว่าสิ่งแวดล้อมผิดปกติไปก็ได้ โดยทั่วไปผู้ป่วยมักจะบรรยายว่ามีการเห็นสิ่งรอบตัวเอียงหมุน หรือตัวเองหมุนไปรอบ ๆ ทั้งที่จริง ๆ แล้วตนเองอยู่กับที่และไม่มีการเคลื่อนไหว ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกว่าร่างกายเคลื่อนไหว มากกว่าที่ขยับจริงหรือเสียการทรงตัวชั่วขณะ อาการนี้มักเกิดจากความผิดปกติของระบบการทรงตัวของ

          ร่างกายในหูชั้นใน (Vestibular System) โดยทั่วไปแล้วอาการเวียนศีรษะบ้านหมุนจะเกิดร่วมกับอาการคลื่นไส้ อาเจียน อาการซีด และเหงื่อออก ซึ่งมีระดับความรุนแรงแตกต่างกันและอาจเป็นอย่างเฉียบพลัน เรื้อรัง หรือเป็น ๆ หาย ๆ อาการหนึ่งที่คล้ายคลึงกันคืออาการมึนศีรษะ (Dizziness) ซึ่งมีอาการเด่นคือ มึนงง อาจปวดศีรษะได้ อาการนี้มักจะมีสาเหตุมาจากความผิดปกติของระบบอื่นนอกเหนือจากความผิดปกติของระบบทรงตัวในหูชั้นในหรือความผิดปกติทางจิตใจ

การป้องกัน

·      เคลื่อนไหวศีรษะอย่างระมัดระวังและช้า เมื่อทำกิจกรรมในชีวิตประจำวัน

·      หนุนศีรษะด้วยหมอนสองใบหรือมากกว่าเวลานอน

·      ลุกจากเตียงอย่างช้า ๆ และนั่งที่ขอบเตียงสักครู่ก่อนลุกขึ้นยืน

·      ดื่มน้ำให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ นอนหลับให้เพียงพอ และไม่เครียด

·      หลีกเลี่ยงคาเฟอีน แอลกอฮอล์ และบุหรี่ เนื่องจากสิ่งเหล่านี้ทำให้อาการแย่ลง

การจัดการ

·      นั่งหรือนอนทันทีเมื่อรู้สึกวิงเวียน นอนหลับตานิ่ง ๆ ในห้องที่มืดและเงียบ เพื่อบรรเทาความรู้สึกเคลื่อนไหวหรือบ้านหมุน

·      หลีกเลี่ยงการเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว เดินโดยใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน เช่น ไม้เท้า หากจำเป็น

·      พยายามผ่อนคลาย เนื่องจากความวิตกกังวลและความเครียดอาจทำให้อาการแย่ลง

การส่งต่อแพทย์

อาการเกิดขึ้นเร็ว รุนแรง และเป็นซ้ำ ร่วมกับมีอาการต่อไปนี้

·      ปวดศีรษะเฉียบพลันและรุนแรง

·      หายใจลำบาก

·      เจ็บแน่นหน้าอก

·      แขน-ขาอ่อนแรง

·      การมองเห็นผิดปกติหรือมองไม่เห็น

·      สับสน พูดไม่ชัด

·      หัวใจเต้นเร็ว ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ

·      ชัก

ทางเลือกในการรักษา

ยาแก้อาการเวียนศีรษะ (Antivertigo Drugs )

·      ยาต้านฮีสทามีน (Antihistamines) เช่น betahistine, cinnarizine, cyclizine, demenhydrinate, diphenhydramine, meclizine และ promethazine เป็นยาหลักที่ใช้รักษาอาการเวียนศีรษะ ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์โดยตรงที่หูชั้นในและประสาทส่วนกลาง เหมาะกับการบรรเทาอาการวิงเวียนฉับพลัน

·      ยากลุ่ม Histamine analogues เช่น betahistine ออกฤทธิ์ผ่านตับรับฮีสทามีน ทำให้หลอดเลือดขยายตัว จึงสามารถนำมาใช้บรรเทาอาการเวียนศีรษะหรืออาการของ Meniere's disease ได้ อาการข้างเคียงของยานี้ ได้แก่ ปวดศีรษะ ไม่สบายท้อง

·      ในกรณีที่อาการเวียนศีรษะเกิดจาก Meniere's disease แพทย์อาจสั่งใช้ยาอื่น เช่น prochlorperazine (ซึ่งออกฤทธิ์ยับยั้งตัวรับโดปามีนบริเวณ trigger zone ในสมอง ทำให้การคลื่นไส้อาเจียนถูกยับยั้งในที่สุด) และให้รับประทานอาหารที่มีโซเดียมหรือเกลือต่ำ ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการคลื่นไส้อาเจียนอย่างรุนแรง โดยเฉพาะกลุ่มที่เกิดจาก peripheral vertigo อาจจำเป็นต้องให้ยาแก้อาการคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย

ยาคลายกังวล (Anxiolytics )

·      Benzodiazepines เช่น clonazepam, diazepam และ lorazepam สามารถลดความรุนแรงและใช้ในการรักษา Meniere's disease และ vestibular neuritis แต่ต้องใช้ในขนาดต่ำเพื่อหลีกเลี่ยงการติดยา

·      ยาเหล่านี้อาจทำให้ง่วงซึม สับสน การประสานงานของกล้ามเนื้อไม่ดี

ยากลุ่ม Peripheral Vasodilators & Cerebral Activators

·      ยา เช่น flunarizine, nicergoline อาจใช้ในกรณีบ้านหมุนได้

ผลิตภัณฑ์เสริม

·      Gingko biloba (สารสกัดแปะก๊วย) ก็มีการนำมาใช้ในการรักษาอาการที่เกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดในสมองและหลอดเลือดส่วนปลาย รวมทั้งอาการเวียนศีรษะรู้สึกบ้านหมุนด้วย สารสกัดแปะก๊วยทำให้เลือดไหลออกง่ายจึงควรระมัดระวังการใช้ในผู้ที่เสี่ยงต่อภาวะนี้ เช่น ผู้ที่ได้รับยาต้านการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด เช่น aspirin ในขนาดต่ำกว่า 500 mg ต่อวัน หรือยาละลายลิ่มเลือด เช่น warfarin, dabigatran, rivaroxaban และ apixaban เป็นต้น

ทางเลือกอื่นในการรักษา

Maneuvers หรือ Canalith Repositioning คือ การเคลื่อนไหวเพื่อเปลี่ยนตำแหน่งของก้อนเล็ก ๆ ที่อยู่ในท่อของหูให้ไปอยู่ในบริเวณที่ไม่ก่อให้เกิดอาการเวียนศีรษะ วิธีนี้มักใช้กับผู้ป่วย BPPV

วิธี Semont maneuver คือการให้ผู้ป่วยนอนตะแคงด้านหนึ่งแล้วรีบพลิกตัวไปอีกด้านหนึ่งทันที ส่วนวิธี Epley-maneuver เป็นการบริหารศีรษะเพื่อให้ตะกอนหลุดออกไปจากบริเวณหูชั้นใน

การบริหารร่างกายที่ซับซ้อนขึ้น คือ Brandt Daroff exercise สามารถใช้กับผู้ป่วย BPPV การบริหารนี้บางครั้งนำมาใช้รักษาอาการ vestibular neuritis ได้ด้วย

การทำหัตถการ Canal Plugging อาจใช้เมื่ออาการของ BPPV คงอยู่นานเกินกว่าหนึ่งปี

การฝึกปรับวิสัยระบบทรงตัว (Vestibular Rehabilitation) เป็นวิธีการรักษาอาการเวียนศีรษะ รู้สึกบ้านหมุนที่เกิดจาก acutevestibular neuritis โดยนักกายภาพบำบัดจะสอนให้ผู้ป่วยกลับไปทำเองที่บ้าน

การปรับอุปนิสัยการรับประทาน เช่น ลดการรับประทานเกลือ อาจช่วยได้โดยเฉพาะในผู้ป่วย Meniere's disease