Fifth Disease (Parvovirus B19): โรคผื่นแก้มแดงในเด็ก อาการ การติดต่อ และกลุ่มที่ควรระวัง

เด็กมีไข้เหมือนเป็นหวัด พอผ่านไปไม่กี่วันกลับมีผื่นแดงขึ้นที่แก้ม จนดูเหมือนแก้มถูกตบ อาการแบบนี้อาจทำให้คุณพ่อคุณแม่สงสัยว่าเป็นอาการแพ้ ผื่นจากไข้ หรือโรคติดเชื้อชนิดใดกันแน่

หนึ่งในสาเหตุที่พบได้คือ Fifth Disease ซึ่งเกิดจากเชื้อ Parvovirus B19 โรคนี้พบได้บ่อยในเด็กวัยเรียน และในคนที่สุขภาพแข็งแรงมักมีอาการไม่รุนแรงจนสามารถหายได้เอง

อย่างไรก็ตาม Fifth Disease ไม่ได้เกิดเฉพาะในเด็ก ผู้ใหญ่ก็สามารถติดเชื้อได้ และอาการอาจแตกต่างกันออกไป นอกจากนี้ยังมีบางกลุ่มที่ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ เช่น หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีโรคเลือดบางชนิด และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

การรู้จักลักษณะของโรคจึงช่วยให้แยกอาการเบื้องต้นได้ดีขึ้น รวมถึงรู้ว่าเมื่อใดที่ควรปรึกษาแพทย์

Fifth Disease คืออะไร

Fifth Disease หรือชื่อทางการแพทย์ว่า Erythema Infectiosum เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจาก Human Parvovirus B19

อีกชื่อหนึ่งที่หลายคนอาจเคยได้ยินคือ Slapped Cheek Syndrome เนื่องจากเด็กบางคนจะมีผื่นแดงบริเวณแก้มที่เห็นได้ชัด คล้ายกับรอยแดงหลังถูกตบแก้ม

แม้ชื่อ Parvovirus จะคล้ายกับโรคพาร์โวในสุนัขหรือแมว แต่เชื้อ Parvovirus B19 ที่ทำให้เกิดโรคในคนเป็นคนละชนิดกัน จึงไม่ใช่โรคที่ติดต่อจากสุนัขหรือแมวมาสู่คน

โรคนี้สามารถพบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ เพียงแต่อาการที่แสดงออกอาจไม่เหมือนกัน เด็กมักสังเกตเห็นผื่นได้ชัดกว่า ขณะที่ผู้ใหญ่บางรายอาจมีอาการปวดข้อเป็นอาการเด่นแทน

Parvovirus B19 ติดต่อกันได้อย่างไร

เชื้อสามารถแพร่จากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งได้ โดยเฉพาะผ่านสารคัดหลั่งจากระบบทางเดินหายใจ เช่น ขณะไอหรือจาม

นอกจากนี้ยังสามารถแพร่ผ่านทางเลือดได้ในบางกรณี และหากหญิงตั้งครรภ์ติดเชื้อ เชื้อสามารถถ่ายทอดจากแม่ไปยังทารกในครรภ์ได้

ประเด็นที่ทำให้ Fifth Disease ป้องกันการแพร่เชื้อได้ค่อนข้างยาก คือช่วงที่ผู้ติดเชื้อแพร่เชื้อได้ดีมักเป็น ก่อนเกิดผื่น

ในช่วงแรกผู้ป่วยอาจมีเพียงอาการคล้ายหวัด เช่น ไข้ น้ำมูก เจ็บคอ หรือรู้สึกไม่สบายตัว ทำให้หลายคนยังไม่ทราบว่าตัวเองติดเชื้อและยังใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นตามปกติ

เมื่อเริ่มเห็นผื่นแดงที่แก้มหรือผื่นตามร่างกายแล้ว โดยทั่วไปผู้ป่วยมักผ่านช่วงที่แพร่เชื้อได้ง่ายที่สุดไปแล้ว

อาการของ Fifth Disease เป็นอย่างไร

ไม่ใช่ทุกคนที่ติดเชื้อ Parvovirus B19 แล้วจะมีอาการ บางคนอาจติดเชื้อโดยแทบไม่รู้ตัว

สำหรับผู้ที่มีอาการ ลักษณะของโรคมักเปลี่ยนไปตามระยะ

ระยะแรกอาจดูคล้ายไข้หวัดทั่วไป

ช่วงแรกของการติดเชื้ออาจยังไม่มีผื่นให้เห็น และอาการที่เกิดขึ้นก็ไม่ได้จำเพาะกับ Fifth Disease โดยอาจพบว่า

• มีไข้
• ปวดศีรษะ
• น้ำมูก
• ไอหรือเจ็บคอ
• ปวดเมื่อยตามร่างกาย
• รู้สึกอ่อนเพลียหรือไม่สบายตัว

หลังจากอาการเหล่านี้เกิดขึ้นมาระยะหนึ่ง จึงอาจเริ่มเห็นผื่นตามมา

ผื่นแดงบริเวณแก้ม

ผื่นที่แก้มเป็นลักษณะที่หลายคนนึกถึงเมื่อพูดถึง Fifth Disease โดยเฉพาะในเด็ก

แก้มอาจมีสีแดงเด่นขึ้นข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง จนเป็นที่มาของชื่อ Slapped Cheek Syndrome

อย่างไรก็ตาม การไม่มีผื่นลักษณะนี้ไม่ได้หมายความว่าจะไม่ใช่การติดเชื้อ Parvovirus B19 เพราะผู้ติดเชื้อบางรายอาจไม่มีผื่น โดยเฉพาะในผู้ใหญ่

ผื่นอาจกระจายไปตามร่างกาย

หลังจากมีผื่นบริเวณใบหน้า บางคนอาจเริ่มมีผื่นสีชมพูหรือแดงบริเวณส่วนอื่น เช่น

• หน้าอก
• หลัง
• แขน
• ขา
• ก้น

เมื่อผื่นเริ่มจางลง ลักษณะของผื่นอาจดูคล้ายตาข่ายหรือลูกไม้

โดยทั่วไปผื่นสามารถค่อย ๆ จางลงภายในประมาณ 1–3 สัปดาห์ แต่บางครั้งอาจกลับมาเห็นชัดขึ้นเป็นช่วง ๆ เช่น หลังออกกำลังกาย เมื่ออากาศร้อน หรือในช่วงที่มีความเครียด

แล้วผู้ใหญ่ติด Fifth Disease ได้หรือไม่

ผู้ใหญ่สามารถติดเชื้อ Parvovirus B19 ได้เช่นเดียวกับเด็ก โดยเฉพาะผู้ที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อ

อาการในผู้ใหญ่อาจไม่ได้มีผื่นแดงที่แก้มเด่นเหมือนเด็ก แต่สิ่งที่พบได้คือ อาการปวดหรือบวมตามข้อต่อ

บริเวณที่อาจมีอาการ ได้แก่

• ข้อนิ้วมือ
• ข้อมือ
• เข่า
• ข้อเท้า
• เท้า

อาการมักเกิดกับข้อต่อทั้งสองข้าง และสามารถเป็นต่อเนื่องได้หลายสัปดาห์ ในบางรายอาจนานกว่านั้น

อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักค่อย ๆ ดีขึ้น และไม่ได้เกิดความเสียหายของข้อต่อในระยะยาว

ทำไมบางคนจึงต้องระวัง Parvovirus B19 มากกว่าคนทั่วไป

สำหรับคนที่สุขภาพแข็งแรง Fifth Disease ส่วนใหญ่มักไม่รุนแรง แต่ Parvovirus B19 มีความเกี่ยวข้องกับกระบวนการสร้างเม็ดเลือดแดง จึงอาจส่งผลมากขึ้นในคนบางกลุ่ม

ผู้ที่มีโรคเลือดบางชนิด

ผู้ที่มีภาวะซึ่งทำให้เม็ดเลือดแดงถูกทำลายเร็วกว่าปกติ เช่น

• Thalassemia
• Sickle Cell Disease
• Hereditary Spherocytosis

อาจมีความเสี่ยงต่อภาวะที่ร่างกายหยุดสร้างเม็ดเลือดแดงลงชั่วคราวอย่างรวดเร็ว หรือที่เรียกว่า Transient Aplastic Crisis

ภาวะนี้สามารถทำให้เกิดโลหิตจางที่รุนแรงขึ้นได้ จึงควรได้รับการประเมินจากแพทย์หากสงสัยว่าติดเชื้อ

ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

ผู้ที่ระบบภูมิคุ้มกันทำงานไม่เต็มที่อาจกำจัดไวรัสได้ยากกว่าคนทั่วไป เช่น ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน ผู้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ป่วยมะเร็งบางราย

ในบางคนเชื้ออาจคงอยู่เป็นเวลานานและเกี่ยวข้องกับภาวะโลหิตจางต่อเนื่องได้

หญิงตั้งครรภ์ติด Fifth Disease ต้องกังวลหรือไม่

หญิงตั้งครรภ์เป็นกลุ่มที่ควรปรึกษาแพทย์หากทราบว่าตนเองสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อ Parvovirus B19 หรือมีอาการที่สงสัยว่าอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ

เชื้อสามารถผ่านจากแม่ไปสู่ทารกในครรภ์ได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าการติดเชื้อทุกครั้งจะทำให้เกิดปัญหากับทารก

โดยทั่วไปการติดเชื้อส่วนใหญ่ไม่ได้ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีเชื้อสามารถส่งผลต่อการสร้างเม็ดเลือดแดงของทารก ทำให้เกิดภาวะโลหิตจางรุนแรง และอาจมีผลต่อระบบต่าง ๆ ของทารกได้

การติดเชื้อในช่วงครึ่งแรกของการตั้งครรภ์ยังอาจสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อการแท้งที่เพิ่มขึ้นเล็กน้อย

หากหญิงตั้งครรภ์มีผื่น ปวดข้อ หรือทราบว่ามีการสัมผัสกับผู้ติดเชื้อ ควรแจ้งสูติแพทย์ เพื่อประเมินว่าจำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมหรือติดตามการตั้งครรภ์เป็นพิเศษหรือไม่

ไม่ควรสรุปว่าทารกจะได้รับอันตรายทันทีจากการสัมผัสเชื้อ เพราะผู้ใหญ่บางคนมีภูมิคุ้มกันจากการเคยติดเชื้อมาก่อน และการสัมผัสผู้ป่วยก็ไม่ได้หมายความว่าจะติดเชื้อเสมอไป

แพทย์ตรวจหา Fifth Disease อย่างไร

ในเด็กที่มีประวัติอาการและลักษณะผื่นที่เข้าได้กับ Fifth Disease แพทย์อาจประเมินได้จากการซักประวัติร่วมกับการตรวจร่างกาย โดยไม่ได้จำเป็นต้องตรวจเลือดในผู้ป่วยทุกคน

ในบางกรณี โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน แพทย์อาจพิจารณาตรวจเลือดหาแอนติบอดีต่อ Parvovirus B19

การตรวจสามารถช่วยประเมินได้ว่าเคยติดเชื้อมาก่อนหรือไม่ หรืออาจมีการติดเชื้อเกิดขึ้นในช่วงที่ผ่านมา

หากพบการติดเชื้อในหญิงตั้งครรภ์ แพทย์อาจพิจารณาติดตามสุขภาพของแม่และทารกเพิ่มเติม เช่น การตรวจเลือดหรือการทำอัลตราซาวนด์ตามความเหมาะสม

Fifth Disease รักษาอย่างไร

ในคนที่สุขภาพแข็งแรง การติดเชื้อ Parvovirus B19 ส่วนใหญ่มักหายได้เอง จึงเน้นการดูแลตามอาการเป็นหลัก

สิ่งที่สามารถทำได้ เช่น

• พักผ่อนให้เพียงพอ
• ดื่มน้ำให้เหมาะสม
• สังเกตอาการของตนเองหรือเด็กอย่างต่อเนื่อง
• ดูแลอาการไข้หรือปวดตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

หากจำเป็นต้องใช้ยาลดไข้หรือยาแก้ปวด ควรเลือกใช้ให้เหมาะสมตามอายุและสุขภาพของผู้ป่วย โดยเฉพาะเด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือผู้ที่ใช้ยาประจำ ควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยา

ผู้ที่เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น โลหิตจางรุนแรง อาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาเพิ่มเติมในโรงพยาบาล โดยแนวทางจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงและภาวะสุขภาพของแต่ละคน

ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนที่ใช้ป้องกันการติดเชื้อ Parvovirus B19

ลดโอกาสแพร่เชื้อได้อย่างไร

เนื่องจากผู้ติดเชื้อสามารถแพร่เชื้อได้ตั้งแต่ช่วงก่อนมีผื่น การป้องกันจึงไม่สามารถทำได้ทั้งหมด แต่การดูแลสุขอนามัยพื้นฐานสามารถช่วยลดโอกาสการแพร่กระจายของเชื้อได้

ควรปฏิบัติ เช่น

• ล้างมือด้วยสบู่และน้ำเป็นประจำ
• ไม่ใช้มือที่ยังไม่ได้ล้างสัมผัสตา จมูก หรือปาก
• ปิดปากและจมูกเมื่อต้องไอหรือจาม
• ทิ้งกระดาษทิชชูที่ใช้แล้วอย่างเหมาะสม
• ทำความสะอาดพื้นผิวหรือสิ่งของที่มีการสัมผัสบ่อย
• หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้อื่นขณะที่มีอาการเจ็บป่วย

สิ่งสำคัญคืออย่ารอจนเห็นผื่นแล้วจึงเริ่มระวัง เพราะช่วงที่แพร่เชื้อได้ง่ายอาจเกิดขึ้นก่อนที่ผื่นจะปรากฏ

ผื่นแดงที่แก้ม หมายความว่าเป็น Fifth Disease เสมอหรือไม่

ไม่ใช่ค่ะ

ผื่นในเด็กสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่การติดเชื้อไวรัสชนิดอื่น อาการแพ้ยา ไปจนถึงโรคหรือความผิดปกติของผิวหนัง

การวินิจฉัย Fifth Disease จึงไม่ควรดูจากลักษณะผื่นเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาร่วมกับอาการอื่น เช่น ไข้ อาการคล้ายหวัด ลักษณะการกระจายของผื่น และประวัติการสัมผัสผู้ป่วย

หากไม่แน่ใจว่าเด็กมีผื่นจากสาเหตุใด หรือมีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย ควรให้แพทย์ประเมินแทนการวินิจฉัยด้วยตนเอง

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ผู้ที่มีอาการเล็กน้อยและสุขภาพโดยรวมแข็งแรงมักสามารถดีขึ้นได้เอง แต่ควรปรึกษาแพทย์หากสงสัยว่าได้รับเชื้อและอยู่ในกลุ่มต่อไปนี้

• หญิงตั้งครรภ์
• ผู้ที่เป็นธาลัสซีเมียหรือมีโรคที่ทำให้เม็ดเลือดแดงแตกเร็วกว่าปกติ
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ
• ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน
• ผู้ที่กำลังได้รับการรักษาโรคมะเร็ง
• ผู้ที่มีอาการต่อเนื่อง ไม่ดีขึ้น หรือรุนแรงขึ้น

สรุป

Fifth Disease เป็นโรคติดเชื้อจาก Parvovirus B19 ที่พบได้บ่อยในเด็ก อาการอาจเริ่มคล้ายไข้หวัด ก่อนเกิดผื่นแดงบริเวณแก้มและผื่นตามร่างกาย ขณะที่ผู้ใหญ่บางรายอาจมีอาการปวดข้อเด่นกว่าผื่น

คนที่สุขภาพแข็งแรงส่วนใหญ่มักมีอาการไม่รุนแรงและค่อย ๆ หายได้เอง แต่ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์ มีโรคเลือดบางชนิด หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ ควรระมัดระวังมากกว่าคนทั่วไปและปรึกษาแพทย์หากสงสัยว่าได้รับเชื้อ

ผื่นแดงที่แก้มเพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้ยืนยันโรคได้ หากอาการไม่ชัดเจน อาการรุนแรงขึ้น หรือมีภาวะสุขภาพที่เพิ่มความเสี่ยง ควรให้แพทย์ประเมินเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสม

จัดทำโดย: ภญ. ปุณยนุช อังคะนาวิน

แหล่งอ้างอิง

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Parvovirus B19
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Parvovirus B19 in Pregnancy
3. National Health Service (NHS). Slapped Cheek Syndrome