ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ (Hypothermia) อาการ สาเหตุ และวิธีปฐมพยาบาลอย่างถูกต้อง

เมื่อรู้สึกหนาวจนตัวสั่น หลายคนอาจคิดว่าแค่หาผ้าห่มหรือเข้าไปอยู่ในที่อบอุ่นก็เพียงพอแล้ว แต่รู้หรือไม่ว่า หากร่างกายสัมผัสความเย็นเป็นเวลานานจนสูญเสียความร้อนมากเกินไป อาจเกิดภาวะที่เรียกว่า ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ (Hypothermia) ซึ่งส่งผลต่อการทำงานของสมอง หัวใจ และอวัยวะสำคัญได้

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะในประเทศที่มีหิมะหรืออากาศหนาวจัดเท่านั้น แม้อยู่ในประเทศไทยก็มีโอกาสเกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะเมื่อร่างกายเปียกฝน อยู่ในน้ำเย็นนาน ๆ หรือสวมเสื้อผ้าเปียกท่ามกลางอากาศเย็นและลมแรง

สิ่งสำคัญคือ ผู้ที่มีภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำอาจไม่รู้ตัวว่ากำลังมีความผิดปกติ เพราะความเย็นสามารถส่งผลต่อความคิด การตัดสินใจ และการตอบสนองของร่างกายได้ การรู้จักสังเกตอาการและช่วยเหลืออย่างถูกวิธีจึงเป็นเรื่องที่ทุกคนควรเข้าใจ

คำเตือนสำหรับภาวะฉุกเฉิน

หากสงสัยว่าตนเองหรือผู้อื่นมีภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ ควรรีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที โดยเฉพาะเมื่อมีอาการสับสน พูดไม่ชัด ซึมมาก หายใจผิดปกติ หรือหมดสติ สามารถโทรแจ้งเหตุฉุกเฉินได้ที่ 1669

ระหว่างรอความช่วยเหลือ ควรป้องกันไม่ให้ร่างกายสูญเสียความร้อนเพิ่มขึ้น เคลื่อนย้ายผู้ป่วยอย่างระมัดระวัง และหลีกเลี่ยงการอาบน้ำร้อน การนวดแขนขา หรือใช้ความร้อนจัดกับร่างกายโดยตรง

ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ (Hypothermia) คืออะไร

ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ หรือ Hypothermia คือภาวะที่อุณหภูมิภายในร่างกายลดลงต่ำกว่า 35 องศาเซลเซียส จากปกติที่อยู่ประมาณ 37 องศาเซลเซียส

โดยทั่วไป ร่างกายมีกลไกควบคุมอุณหภูมิให้เหมาะสมอยู่ตลอดเวลา เมื่อเราอยู่ในที่เย็น ร่างกายจะพยายามลดการสูญเสียความร้อน เช่น ทำให้หลอดเลือดบริเวณผิวหนังหดตัว หรือทำให้กล้ามเนื้อสั่นเพื่อสร้างความอบอุ่น

แต่หากอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เย็นนานเกินไป หรือสูญเสียความร้อนเร็วกว่าที่ร่างกายสามารถสร้างขึ้นมาทดแทนได้ ระบบควบคุมอุณหภูมิอาจเริ่มทำงานไม่เพียงพอ

เมื่ออุณหภูมิภายในร่างกายลดลงต่อเนื่อง การทำงานของอวัยวะต่าง ๆ จะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลง ผู้ป่วยอาจเริ่มจากอาการหนาวสั่นและอ่อนเพลีย ก่อนพัฒนาไปสู่อาการสับสน หายใจช้า หรือหมดสติในรายที่รุนแรง

ภาวะนี้จึงแตกต่างจากการรู้สึกหนาวทั่วไป เพราะไม่ได้เป็นเพียงความไม่สบายตัวจากอากาศเย็น แต่เป็นความผิดปกติของอุณหภูมิภายในร่างกายที่ต้องได้รับการประเมินและดูแลอย่างเหมาะสม

ทำไมอุณหภูมิร่างกายต่ำจึงส่งผลต่อสุขภาพ

อวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายจำเป็นต้องทำงานในช่วงอุณหภูมิที่เหมาะสม เมื่ออุณหภูมิลดต่ำลงมากเกินไป ระบบสำคัญอาจได้รับผลกระทบ

สมองและระบบประสาท

ความเย็นที่รุนแรงอาจทำให้สมองทำงานช้าลง ผู้ป่วยบางรายเริ่มมีอาการคิดไม่ชัด พูดติดขัด จำเหตุการณ์บางอย่างไม่ได้ หรือเคลื่อนไหวไม่คล่องเหมือนเดิม

สิ่งที่ต้องระวังคือ ผู้ป่วยอาจไม่สามารถประเมินอาการของตัวเองได้อย่างถูกต้อง ทำให้ไม่ได้ขอความช่วยเหลือแม้ร่างกายกำลังมีปัญหา

หัวใจและระบบไหลเวียนโลหิต

เมื่ออุณหภูมิร่างกายลดลงมาก หัวใจอาจเต้นช้าลง และในรายที่รุนแรงอาจเกิดความผิดปกติของจังหวะการเต้นของหัวใจได้

ระบบทางเดินหายใจ

การหายใจอาจช้าหรือตื้นลงตามความรุนแรงของภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ หากอาการรุนแรงมากอาจส่งผลต่อความสามารถในการหายใจและการทำงานของอวัยวะอื่น ๆ

ด้วยเหตุนี้ การสังเกตความเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรม การพูด การเคลื่อนไหว และการหายใจ จึงมีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าการสังเกตว่าผู้ป่วยมีอาการหนาวสั่นหรือไม่

สาเหตุของภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ

หลายคนอาจเข้าใจว่าต้องอยู่ท่ามกลางอากาศหนาวจัดเท่านั้นจึงจะเกิด Hypothermia แต่ความจริงแล้วมีหลายสถานการณ์ที่ทำให้ร่างกายสูญเสียความร้อนมากผิดปกติได้

1. อยู่ในที่หนาวเป็นเวลานาน

การอยู่กลางแจ้งในสภาพอากาศเย็นโดยไม่มีเสื้อผ้าที่เหมาะสม อาจทำให้ความร้อนในร่างกายลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อต้องสัมผัสลมเย็นเป็นเวลานาน

2. ตกน้ำหรือแช่อยู่ในน้ำเย็น

การสัมผัสน้ำเย็นเป็นหนึ่งในสถานการณ์ที่ควรระวัง เพราะร่างกายสามารถสูญเสียความร้อนผ่านน้ำได้เร็วกว่าการสัมผัสอากาศเย็น

ผู้ที่ตกน้ำหรืออยู่ในน้ำเย็นนาน ๆ จึงอาจมีความเสี่ยง แม้จะไม่ได้อยู่ในพื้นที่ที่มีอากาศหนาวจัดก็ตาม

3. สวมเสื้อผ้าเปียกชื้น

เสื้อผ้าที่เปียกฝนหรือเปียกเหงื่ออาจทำให้ร่างกายสูญเสียความร้อนมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในบริเวณที่มีลมพัดหรืออุณหภูมิต่ำ

ตัวอย่างเช่น การเดินป่าแล้วเปียกฝนก่อนต้องอยู่กลางแจ้งต่อเป็นเวลานาน อาจทำให้ร่างกายเย็นลงมากกว่าที่คาดคิด

4. อยู่ในที่พักอาศัยที่เย็นเกินไป

ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำสามารถเกิดขึ้นภายในบ้านได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือทารกที่อยู่ในห้องเย็นต่อเนื่องและไม่มีเครื่องนุ่งห่มเพียงพอ

5. ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

บางคนอาจรู้สึกว่าการดื่มแอลกอฮอล์ช่วยให้ร่างกายอบอุ่น แต่แอลกอฮอล์สามารถเพิ่มการสูญเสียความร้อน และทำให้การรับรู้หรือการตอบสนองต่อความเย็นลดลง

นอกจากนี้ ความเหนื่อยล้าและภาวะขาดน้ำอาจทำให้ร่างกายรับมือกับสภาพแวดล้อมที่เย็นได้ยากขึ้นด้วย

อาการของภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำที่ควรสังเกต

อาการของ Hypothermia อาจเริ่มขึ้นอย่างช้า ๆ จนผู้ป่วยหรือคนรอบข้างไม่ทันสังเกต ความรุนแรงของอาการขึ้นอยู่กับระดับอุณหภูมิร่างกายและสภาพร่างกายของแต่ละคน

อาการที่อาจพบในระยะแรก

• รู้สึกหนาวและมีอาการตัวสั่น
• ผิวหนังเย็นหรือซีดกว่าปกติ
• รู้สึกเหนื่อยล้าหรือไม่มีแรง
• มือทำงานไม่คล่อง หยิบจับสิ่งของลำบาก
• เดินเซหรือเคลื่อนไหวไม่สัมพันธ์กัน
• พูดช้าหรือพูดไม่ชัด
• ง่วงนอนมากผิดปกติ

อาการเหล่านี้อาจดูคล้ายความเหนื่อยล้าหรือความไม่สบายตัวทั่วไป แต่หากเกิดขึ้นหลังสัมผัสอากาศเย็นหรือน้ำเย็น ควรพิจารณาถึงความเป็นไปได้ของภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำด้วย

อาการที่อาจพบเมื่อภาวะรุนแรงขึ้น

เมื่อร่างกายสูญเสียความร้อนมากขึ้น ผู้ป่วยอาจมีอาการที่น่ากังวล เช่น

• สับสนหรือพูดไม่รู้เรื่อง
• ความจำหรือการรับรู้ผิดปกติ
• หายใจช้าหรือตื้น
• ชีพจรอ่อนหรือเต้นช้าลง
• ซึมมากจนปลุกได้ยาก
• หยุดสั่นทั้งที่ร่างกายยังเย็นผิดปกติ
• หมดสติ

การหยุดสั่นไม่ได้หมายความว่าร่างกายกลับมาอบอุ่นแล้วเสมอไป หากผู้ป่วยยังมีอาการตัวเย็นร่วมกับความผิดปกติอื่น ๆ การหยุดสั่นอาจเป็นสัญญาณว่าภาวะกำลังรุนแรงขึ้น

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนจะมีอาการครบทุกข้อ และไม่ควรใช้อาการเพียงอย่างเดียวในการวินิจฉัยโรค

อาการในทารกอาจแตกต่างจากผู้ใหญ่

เด็กเล็ก โดยเฉพาะทารก อาจไม่แสดงอาการหนาวสั่นอย่างชัดเจนเหมือนผู้ใหญ่ สิ่งที่ผู้ดูแลควรสังเกต ได้แก่

• ผิวหนังเย็นเมื่อสัมผัส
• ผิวหนังอาจมีสีแดงผิดปกติ
• ซึม เงียบ หรือเคลื่อนไหวน้อยลง
• ร่างกายอ่อนปวกเปียก
• ง่วงมากผิดปกติ
• ไม่ยอมดูดนมหรือกินนมได้น้อยลง

หากทารกมีอาการเหล่านี้ร่วมกับการสัมผัสความเย็น ควรรีบให้แพทย์ประเมินโดยไม่รอดูอาการเองเป็นเวลานาน

ใครบ้างที่ควรระวังภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำเป็นพิเศษ

แม้ทุกคนจะมีโอกาสเกิดภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำได้ แต่บางกลุ่มอาจมีความเสี่ยงสูงขึ้น ได้แก่

• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่อยู่คนเดียว มีโรคประจำตัว หรืออาศัยอยู่ในห้องที่มีอุณหภูมิต่ำ
• ทารกและเด็กเล็ก เนื่องจากความสามารถในการควบคุมอุณหภูมิร่างกายยังแตกต่างจากผู้ใหญ่
• ผู้ที่ทำกิจกรรมกลางแจ้งเป็นเวลานาน เช่น นักเดินป่า นักปีนเขา หรือผู้ที่ทำงานในพื้นที่อากาศเย็น
• ผู้ที่ต้องสัมผัสน้ำเย็น เช่น ผู้ประสบอุบัติเหตุตกน้ำ หรือผู้ที่ต้องอยู่ในน้ำเป็นเวลานาน
• ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้สารเสพติด เพราะอาจมีการรับรู้สภาพร่างกายและการตัดสินใจลดลง
• ผู้ที่มีอาการอ่อนเพลียหรือขาดน้ำ โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในสภาพอากาศเย็นร่วมด้วย

การดูแลกลุ่มเสี่ยงไม่จำเป็นต้องรอให้มีอาการผิดปกติก่อน แต่ควรเริ่มจากการจัดสภาพแวดล้อมและเครื่องนุ่งห่มให้เหมาะสม

วิธีปฐมพยาบาลผู้ที่สงสัยว่ามีภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ

เมื่อพบคนที่ตัวเย็นผิดปกติหลังสัมผัสความเย็น และมีอาการที่สงสัยว่าเป็น Hypothermia สิ่งแรกที่ควรทำคือ โทรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที จากนั้นจึงดูแลเบื้องต้นระหว่างรอเจ้าหน้าที่

1. พาผู้ป่วยออกจากความเย็นอย่างระมัดระวัง

หากทำได้อย่างปลอดภัย ควรเคลื่อนย้ายผู้ป่วยเข้าไปอยู่ในสถานที่ที่แห้งและอบอุ่น

หากยังไม่สามารถพาเข้าอาคารได้ ควรหาที่กำบังลมและใช้ผ้าห่มหรือวัสดุแห้งรองใต้ตัว เพื่อช่วยลดการสูญเสียความร้อนจากพื้นดิน

ควรเคลื่อนย้ายผู้ป่วยอย่างนุ่มนวล หลีกเลี่ยงการเขย่า อุ้มกระแทก หรือทำให้ผู้ป่วยออกแรงโดยไม่จำเป็น โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการซึมหรือสับสน เพราะการเคลื่อนไหวรุนแรงอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหัวใจเต้นผิดจังหวะ

2. เปลี่ยนเสื้อผ้าที่เปียกเป็นเสื้อผ้าแห้ง

หากผู้ป่วยสวมเสื้อผ้าเปียก ควรถอดออกอย่างระมัดระวัง และเปลี่ยนเป็นเสื้อผ้าหรือใช้ผ้าห่มที่แห้ง

การลดความเปียกชื้นเป็นหนึ่งในวิธีสำคัญที่จะช่วยป้องกันไม่ให้ร่างกายสูญเสียความร้อนต่อเนื่อง

3. ใช้ผ้าห่มช่วยรักษาความอบอุ่น

ห่มผ้าหรือคลุมตัวผู้ป่วยด้วยวัสดุแห้งหลายชั้น โดยคลุมศีรษะและลำคอ แต่เว้นใบหน้าไว้ให้หายใจสะดวก

หากผู้ป่วยมีอาการมาก ควรให้พักในท่านอนราบเมื่อทำได้อย่างปลอดภัย และหลีกเลี่ยงการขยับตัวที่ไม่จำเป็น

4. เพิ่มความอบอุ่นบริเวณลำตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป

หากจำเป็นต้องเพิ่มความอบอุ่นระหว่างรอความช่วยเหลือ อาจใช้ผ้าประคบอุ่นที่ไม่ร้อนจัดบริเวณหน้าอก ลำคอ หรือขาหนีบ โดยระวังไม่ให้เกิดแผลไหม้

ไม่ควรใช้ความร้อนจัดสัมผัสผิวหนังโดยตรง และไม่ควรพยายามเร่งให้ร่างกายร้อนขึ้นอย่างรวดเร็ว

5. ให้เครื่องดื่มอุ่นเฉพาะผู้ที่รู้สึกตัวดี

หากผู้ป่วยตื่นตัวเต็มที่ สามารถนั่งดื่มและกลืนได้ตามปกติ อาจให้เครื่องดื่มอุ่นที่ไม่มีแอลกอฮอล์และคาเฟอีน เช่น น้ำอุ่นหรือเครื่องดื่มอุ่นที่มีน้ำตาล

แต่หากผู้ป่วยมีอาการสับสน ซึม กลืนลำบาก หรือหมดสติ ห้ามป้อนอาหาร น้ำ หรือเครื่องดื่มทางปาก เพราะอาจทำให้สำลักได้

6. สังเกตการหายใจและอยู่กับผู้ป่วยจนกว่าความช่วยเหลือจะมาถึง

ควรเฝ้าดูว่าผู้ป่วยยังตอบสนองและหายใจตามปกติหรือไม่

หากผู้ป่วยหมดสติ ให้ตรวจการตอบสนองและการหายใจทันที หากไม่หายใจหรือไม่หายใจตามปกติ ควรแจ้งเจ้าหน้าที่ฉุกเฉินและเริ่มช่วยฟื้นคืนชีพ (CPR) ตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่หรือแนวทางที่ได้รับการฝึกมา

ผู้ที่มีภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำรุนแรงอาจหายใจช้ามากจนสังเกตได้ยาก จึงไม่ควรด่วนสรุปว่าผู้ป่วยเสียชีวิต และควรปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ฉุกเฉินอย่างใกล้ชิด

สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อช่วยผู้ป่วยที่มีภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ

แม้การทำให้ผู้ป่วยอบอุ่นขึ้นจะเป็นสิ่งสำคัญ แต่การเพิ่มความร้อนอย่างไม่เหมาะสมอาจทำให้เกิดอันตรายได้

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง ได้แก่

• ไม่ให้อาบน้ำร้อนหรือแช่น้ำร้อน เพราะอาจทำให้ความดันโลหิตและการไหลเวียนโลหิตเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง
• ไม่ใช้แหล่งความร้อนจัดโดยตรง เช่น โคมไฟให้ความร้อน แผ่นทำความร้อน หรืออุปกรณ์ที่อาจทำให้ผิวหนังไหม้
• ไม่ถูหรือนวดแขนขาแรง ๆ เพราะอาจส่งผลเสียต่อการไหลเวียนโลหิตและการทำงานของหัวใจ
• ไม่พยายามทำให้แขนขาร้อนขึ้นก่อนลำตัว เนื่องจากอาจทำให้อุณหภูมิแกนกลางร่างกายลดลงเพิ่มเติม
• ไม่ให้ดื่มแอลกอฮอล์ เพราะไม่ได้ช่วยรักษาภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ และอาจทำให้สูญเสียความร้อนมากขึ้น
• ไม่บังคับให้เดินหรือออกกำลังกายเพื่อสร้างความร้อน โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการอ่อนแรง สับสน หรือสงสัยว่ามีภาวะรุนแรง

การปฐมพยาบาลมีเป้าหมายเพื่อป้องกันไม่ให้อาการแย่ลงระหว่างรอความช่วยเหลือ ไม่ใช่การรักษาทดแทนการดูแลจากบุคลากรทางการแพทย์

แพทย์วินิจฉัยและรักษาภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำอย่างไร

เมื่อผู้ป่วยมาถึงโรงพยาบาล แพทย์จะประเมินทั้งอาการและสถานการณ์ที่ทำให้เกิดความเย็น เช่น ประวัติการตกน้ำ การอยู่กลางแจ้ง หรือการสัมผัสอากาศเย็นเป็นเวลานาน

การประเมินอาจประกอบด้วยการวัดอุณหภูมิแกนกลางร่างกายด้วยอุปกรณ์ที่เหมาะสม ตรวจการหายใจ ชีพจร ความดันโลหิต และระดับความรู้สึกตัว

ในบางกรณี แพทย์อาจตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจหรือตรวจเลือดเพิ่มเติม เพื่อประเมินผลกระทบต่อร่างกายและความรุนแรงของภาวะดังกล่าว

แนวทางการรักษา

เป้าหมายหลักของการรักษาคือเพิ่มอุณหภูมิภายในร่างกายกลับสู่ระดับที่เหมาะสมอย่างปลอดภัย พร้อมเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน

แนวทางที่แพทย์อาจเลือกใช้ ได้แก่

• การใช้ผ้าห่มหรืออุปกรณ์เพิ่มความอบอุ่น เพื่อช่วยให้ร่างกายค่อย ๆ กลับมาอุ่นขึ้น
• การให้สารน้ำอุ่นทางหลอดเลือดดำ ในผู้ป่วยบางรายที่จำเป็นต้องได้รับการเพิ่มอุณหภูมิภายในร่างกาย
• การให้ออกซิเจนหรือการดูแลระบบหายใจ หากผู้ป่วยมีปัญหาเกี่ยวกับการหายใจ
• การเพิ่มความอบอุ่นด้วยเทคนิคทางการแพทย์เฉพาะทาง สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง

หากมีภาวะแทรกซ้อนเกี่ยวกับหัวใจหรือระบบทางเดินหายใจ ผู้ป่วยอาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาและเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดในโรงพยาบาล

วิธีรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรง อายุ โรคประจำตัว สภาพร่างกาย และการประเมินของแพทย์เป็นสำคัญ

วิธีป้องกันภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำในชีวิตประจำวัน

การป้องกัน Hypothermia เริ่มต้นได้จากการลดโอกาสที่ร่างกายจะสูญเสียความร้อนมากเกินไป โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เย็นเป็นเวลานาน

เลือกเสื้อผ้าให้เหมาะกับสภาพอากาศ

หากต้องเดินทางไปพื้นที่อากาศหนาว ควรสวมเสื้อผ้าหลายชั้นและเลือกเสื้อคลุมที่ช่วยกันลมและความชื้น รวมถึงดูแลศีรษะ มือ และเท้าให้มีความอบอุ่นเพียงพอ

รีบเปลี่ยนเสื้อผ้าเมื่อเปียก

หากเปียกฝนหรือมีเหงื่อสะสมมาก ควรเปลี่ยนเป็นเสื้อผ้าแห้งเมื่อทำได้ โดยเฉพาะก่อนอยู่ในพื้นที่ที่มีอากาศเย็นหรือลมแรงเป็นเวลานาน

หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่หนาวต่อเนื่อง

ผู้ที่ทำกิจกรรมกลางแจ้งควรมีช่วงพักในสถานที่อบอุ่น และเตรียมอุปกรณ์ป้องกันความเย็นให้เหมาะสมกับระยะเวลาของกิจกรรม

รับประทานอาหารและดื่มน้ำอย่างเพียงพอ

ร่างกายต้องใช้พลังงานในการรักษาอุณหภูมิ การรับประทานอาหารและดื่มน้ำอย่างเหมาะสมจึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลร่างกายเมื่อทำกิจกรรมในสภาพอากาศเย็น

ไม่ใช้แอลกอฮอล์เพื่อเพิ่มความอบอุ่น

แม้การดื่มแอลกอฮอล์อาจทำให้รู้สึกร้อนหรืออุ่นขึ้นชั่วคราว แต่ไม่ได้ช่วยป้องกันภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ

ดูแลผู้สูงอายุและทารกเป็นพิเศษ

ควรจัดอุณหภูมิห้องและเครื่องนุ่งห่มให้เหมาะสม ตรวจสอบว่าร่างกายไม่เย็นเกินไป และสังเกตพฤติกรรมผิดปกติ โดยเฉพาะในผู้ที่ไม่สามารถบอกความรู้สึกหนาวได้ชัดเจน

ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำเกิดขึ้นในประเทศไทยได้หรือไม่

แม้ประเทศไทยจะมีอากาศร้อนเป็นส่วนใหญ่ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีโอกาสเกิดภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ

สถานการณ์ที่อาจพบความเสี่ยง เช่น การเดินป่าบนภูเขาที่มีอากาศเย็น การเปียกฝนแล้วอยู่กลางลมเป็นเวลานาน หรือการตกน้ำและแช่อยู่ในน้ำเย็น

นอกจากนี้ ผู้สูงอายุหรือทารกที่อยู่ในห้องเย็นต่อเนื่องโดยไม่มีเครื่องนุ่งห่มเหมาะสม ก็อาจมีความเสี่ยงได้เช่นกัน

ดังนั้น สิ่งที่ควรให้ความสำคัญไม่ใช่เพียงอุณหภูมิของอากาศ แต่รวมถึงความเปียกชื้น ระยะเวลาที่สัมผัสความเย็น และความสามารถของร่างกายในการรักษาความอบอุ่นด้วย

สรุป

ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ (Hypothermia) เกิดขึ้นเมื่อร่างกายสูญเสียความร้อนมากเกินไปจนอุณหภูมิแกนกลางลดลงต่ำกว่า 35 องศาเซลเซียส โดยสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งจากอากาศหนาว การแช่น้ำเย็น หรือการอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เย็นและเปียกชื้นเป็นเวลานาน

อาการที่อาจพบ ได้แก่ ตัวสั่น อ่อนเพลีย ผิวหนังเย็น พูดไม่ชัด และเคลื่อนไหวไม่คล่อง หากอาการรุนแรงขึ้น ผู้ป่วยอาจสับสน หายใจช้า หรือหมดสติได้

การดูแลเบื้องต้นควรเน้นการป้องกันการสูญเสียความร้อนเพิ่มเติม ใช้ผ้าห่มแห้งเพิ่มความอบอุ่น เคลื่อนย้ายผู้ป่วยอย่างระมัดระวัง และหลีกเลี่ยงการใช้ความร้อนจัดหรือการนวดแขนขา

สิ่งสำคัญที่สุดคือ หากสงสัยว่ามีภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำ ควรรีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที ไม่ควรรอให้อาการรุนแรงก่อน เพราะการได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรกสามารถช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนได้

จัดทำโดย: ภญ. ปุณยนุช อังคะนาวิน

แหล่งอ้างอิง

1. National Health Service (NHS). Hypothermia
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Hypothermia
3. Mayo Clinic. Hypothermia: Diagnosis and Treatment