สัญญาณเตือน FAST โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) รู้ทันอาการ รีบรักษาภายใน Golden Hour

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) คืออะไร?

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่เกิดจากการที่เลือดไม่สามารถไหลเวียนไปเลี้ยงสมองได้อย่างเพียงพอ ส่งผลให้เซลล์สมองได้รับความเสียหายอย่างรวดเร็ว หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจนำไปสู่ความพิการถาวรหรือเสียชีวิตได้

การสังเกตอาการเบื้องต้นตามหลัก FAST จึงมีความสำคัญอย่างมาก เพราะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาได้เร็วขึ้น และเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัว

สัญญาณเตือน FAST ของโรคหลอดเลือดสมอง

FAST เป็นหลักการสังเกตอาการสำคัญของโรคหลอดเลือดสมองที่สามารถเกิดขึ้นได้อย่างเฉียบพลัน ประกอบด้วย

F = Face (ใบหน้า)

สังเกตอาการหน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว หรือมุมปากตกด้านใดด้านหนึ่ง

วิธีสังเกตเบื้องต้น

• ให้ผู้ป่วยลองยิ้มหรือยิงฟัน
• สังเกตว่าใบหน้าทั้งสองข้างสมมาตรกันหรือไม่
• อาจพบอาการน้ำลายไหลหรืออาหารไหลออกจากมุมปากขณะรับประทานอาหาร

A = Arms (แขน)

สังเกตอาการแขนหรือขาอ่อนแรง ชา หรือไม่มีแรง ซึ่งมักเกิดกับร่างกายเพียงซีกเดียว

วิธีสังเกตเบื้องต้น

• ให้ผู้ป่วยยกแขนทั้งสองข้างขึ้นพร้อมกัน
• หากแขนข้างใดข้างหนึ่งตก ยกไม่ขึ้น หรือไม่มีแรง อาจเป็นสัญญาณผิดปกติ

S = Speech (การพูด)

สังเกตอาการพูดไม่ชัด พูดอ้อแอ้ พูดไม่ออก หรือไม่สามารถเข้าใจคำพูดของผู้อื่นได้

วิธีสังเกตเบื้องต้น

• ให้ผู้ป่วยพูดตามคำง่าย ๆ
• ถามคำถามพื้นฐานเพื่อประเมินความเข้าใจและการสื่อสาร

T = Time (เวลา)

เวลาเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดในการรักษาโรคหลอดเลือดสมอง

หากพบอาการผิดปกติตามหลัก FAST ควรรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที โดยไม่ควรรอดูอาการ เพราะทุกนาทีที่ล่าช้าอาจส่งผลให้เซลล์สมองเสียหายมากขึ้น

ปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมอง

ปัจจัยเสี่ยงสามารถแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ ปัจจัยเสี่ยงที่สามารถควบคุมได้ และปัจจัยเสี่ยงที่ไม่สามารถควบคุมได้

1. ปัจจัยเสี่ยงที่สามารถควบคุมได้

ความดันโลหิตสูง เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุด เนื่องจากความดันโลหิตสูงอาจทำให้หลอดเลือดเปราะ แตก หรือแข็งตัวได้ง่ายขึ้น

โรคเบาหวาน ผู้ป่วยเบาหวานมีความเสี่ยงต่อการเกิดหลอดเลือดแข็งตัว และอาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมองมากกว่าคนทั่วไป

ไขมันในเลือดสูง ไขมันที่สะสมตามผนังหลอดเลือดอาจทำให้หลอดเลือดตีบแคบและเพิ่มความเสี่ยงต่อการอุดตัน

โรคหัวใจ เช่น ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ โรคลิ้นหัวใจผิดปกติ หรือภาวะหัวใจล้มเหลว ซึ่งอาจก่อให้เกิดลิ่มเลือดและเคลื่อนตัวไปอุดตันหลอดเลือดสมอง

การสูบบุหรี่ สารเคมีในบุหรี่สามารถทำลายผนังหลอดเลือดและลดปริมาณออกซิเจนในเลือด ส่งผลให้ความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มขึ้น

การดื่มแอลกอฮอล์และการใช้สารเสพติด การดื่มสุราในปริมาณมากหรือการใช้สารเสพติดบางชนิด อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความดันโลหิตสูงและการอักเสบของหลอดเลือด

โรคอ้วนและการขาดการออกกำลังกาย พฤติกรรมการรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสมร่วมกับการไม่ออกกำลังกาย อาจส่งผลต่อสุขภาพหลอดเลือดในระยะยาว

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ เป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองและควรได้รับการประเมินจากแพทย์

การใช้ฮอร์โมน การใช้ยาคุมกำเนิดหรือฮอร์โมนบางชนิด อาจเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นในผู้หญิงบางราย

2. ปัจจัยเสี่ยงที่ไม่สามารถควบคุมได้

อายุ ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นตามอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 55 ปีขึ้นไป

เพศ พบว่าเพศชายมีความเสี่ยงสูงกว่าเพศหญิงในบางช่วงอายุ

ประวัติครอบครัว ผู้ที่มีญาติสายตรงเคยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น

เชื้อชาติ บางกลุ่มประชากรอาจมีอัตราการเกิดโรคสูงกว่ากลุ่มอื่น

ภาวะเลือดแข็งตัวผิดปกติ อาจเพิ่มโอกาสในการเกิดลิ่มเลือดและภาวะอุดตันของหลอดเลือดสมอง

Stroke Golden Hour คืออะไร?

Stroke Golden Hour คือช่วงเวลาสำคัญภายใน 4.5 ชั่วโมงหลังจากเริ่มมีอาการของโรคหลอดเลือดสมอง

หากผู้ป่วยได้รับการรักษาภายในช่วงเวลานี้ แพทย์จะสามารถช่วยเหลือได้ทัน ซึ่งอาจช่วยลดความเสียหายของเนื้อสมองและเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัว

ความสำคัญของ Stroke Golden Hour

• ช่วยเพิ่มโอกาสในการรักษาอย่างมีประสิทธิภาพ
• ลดความเสียหายของเนื้อสมอง
• ลดความเสี่ยงของภาวะอัมพฤกษ์และอัมพาต
• อาจช่วยลดความเสี่ยงต่อความพิการถาวรและการเสียชีวิต

อาการอื่น ๆ ที่อาจพบร่วมกับโรคหลอดเลือดสมอง

นอกจากสัญญาณตามหลัก FAST แล้ว ยังอาจพบอาการต่อไปนี้ร่วมด้วย

• ปวดศีรษะเฉียบพลัน
• เวียนศีรษะอย่างรุนแรง
• ตามัวหรือมองเห็นภาพซ้อน
• เดินเซหรือทรงตัวลำบาก
• สูญเสียการทรงตัวอย่างกะทันหัน

หากมีอาการดังกล่าว ควรรีบพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

หากสงสัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ควรทำอย่างไร?

โทรแจ้งโรงพยาบาลหรือหน่วยฉุกเฉินทันที

แจ้งอาการที่พบและระบุเวลาที่ผู้ป่วยยังมีอาการปกติครั้งสุดท้าย เพื่อช่วยให้แพทย์ประเมินแนวทางการรักษาได้อย่างเหมาะสม

รีบนำส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

ไม่ควรรอดูอาการหรือปล่อยให้ผู้ป่วยพักอยู่ที่บ้าน เพราะอาจทำให้เสียโอกาสในการรักษาภายใน Golden Hour

ไม่ควรให้ผู้ป่วยรับประทานยาเอง

โดยเฉพาะยาลดความดันโลหิตหรือยาที่ใช้รักษาโรคประจำตัวบางชนิด ควรให้แพทย์เป็นผู้ประเมินก่อน

เตรียมข้อมูลสุขภาพและยาประจำตัว

หากผู้ป่วยมีโรคประจำตัว ควรนำรายชื่อยาหรือยาที่ใช้อยู่เป็นประจำติดตัวไปโรงพยาบาล

แม้อาการจะดีขึ้นแล้วก็ควรพบแพทย์

ในบางกรณีอาจเป็นภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (Transient Ischemic Attack: TIA) ซึ่งถือเป็นสัญญาณเตือนสำคัญของโรคหลอดเลือดสมองในอนาคต

การป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง

แม้ปัจจัยเสี่ยงบางอย่างจะไม่สามารถควบคุมได้ แต่การดูแลสุขภาพอย่างเหมาะสมอาจช่วยลดความเสี่ยงได้ เช่น

• ควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
• ควบคุมระดับไขมันในเลือด
• งดสูบบุหรี่
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม
• ตรวจสุขภาพเป็นประจำ

สรุป

หลัก FAST เป็นวิธีสังเกตอาการเบื้องต้นของโรคหลอดเลือดสมองที่สำคัญ ได้แก่ หน้าเบี้ยว แขนอ่อนแรง พูดไม่ชัด และเวลาในการเข้ารับการรักษา หากพบอาการเหล่านี้ ควรรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที เพราะการรักษาภายใน Stroke Golden Hour มีความสำคัญอย่างมากต่อการลดความเสียหายของสมอง ลดความเสี่ยงของความพิการ และเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัว

จัดทำโดย: ภญ ปุณยนุช อังคะนาวิน

อ้างอิง:

• โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
• โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) ต้นเหตุ อัมพฤกษ์ อัมพาต !
• Stroke โรคหลอดเลือดสมอง คืออะไร ? รู้ทันก่อนสาย เกินไป
• โรคหลอดเลือดสมอง หรือ สโตรก (Stroke)