โรคเบาหวานขึ้นตา: อาการ สาเหตุ และวิธีปกป้องการมองเห็นของคุณ

โรคเบาหวานสามารถทำลายดวงตาของคุณได้นานก่อนที่คุณจะรู้ตัว

โรคเบาหวานขึ้นตาเป็นหนึ่งในภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยที่สุดของโรคเบาหวาน และเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของภาวะตาบอดในผู้ใหญ่วัยทำงาน สิ่งที่ทำให้ภาวะนี้อันตรายเป็นพิเศษคือ ในระยะแรกมักไม่มีอาการเลย เมื่อเริ่มสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของการมองเห็น ความเสียหายที่สำคัญอาจเกิดขึ้นไปแล้ว

โรคเบาหวานขึ้นตาคืออะไร

โรคเบาหวานขึ้นตาคือความเสียหายของหลอดเลือดบริเวณจอประสาทตา ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อไวต่อแสงที่อยู่ด้านหลังของดวงตา มีหน้าที่เปลี่ยนแสงให้เป็นสัญญาณที่สมองตีความออกมาเป็นภาพ

ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงอย่างต่อเนื่องจะทำลายหลอดเลือดขนาดเล็กเหล่านี้เมื่อเวลาผ่านไป หลอดเลือดอาจอ่อนแอลง รั่วของเหลวหรือเลือด หรืออุดตันทั้งหมด ในระยะที่รุนแรงขึ้น ดวงตาจะตอบสนองด้วยการสร้างหลอดเลือดใหม่ที่ผิดปกติ ซึ่งเปราะบางและมีแนวโน้มที่จะแตกหรือมีเลือดออกได้ง่าย กระบวนการนี้อาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นอย่างรุนแรงหากไม่ได้รับการรักษา

โรคนี้พัฒนาอย่างไร

โรคเบาหวานขึ้นตามักดำเนินไปเป็นระยะ

ในระยะแรก ซึ่งเรียกว่าโรคเบาหวานขึ้นตาระยะไม่สร้างหลอดเลือดใหม่ หลอดเลือดในจอประสาทตาจะอ่อนแอลงและอาจโป่งพองเล็กน้อย บางครั้งอาจมีการรั่วของของเหลวหรือเลือดในปริมาณเล็กน้อย ในช่วงนี้การมองเห็นมักยังไม่ได้รับผลกระทบ

เมื่อภาวะนี้ดำเนินต่อไป ความเสียหายของหลอดเลือดจะเพิ่มขึ้น และการไหลเวียนเลือดไปยังบางส่วนของจอประสาทตาอาจลดลง จอประสาทตาจึงส่งสัญญาณกระตุ้นให้เกิดการสร้างหลอดเลือดใหม่

ในระยะรุนแรง ซึ่งเรียกว่าโรคเบาหวานขึ้นตาระยะสร้างหลอดเลือดใหม่ หลอดเลือดใหม่เหล่านี้จะเติบโตอย่างผิดปกติบนพื้นผิวของจอประสาทตา หลอดเลือดเหล่านี้เปราะบางและอาจมีเลือดออกภายในดวงตา อีกทั้งอาจเกิดพังผืด ซึ่งอาจดึงรั้งจอประสาทตาและทำให้จอประสาทตาลอกได้

ภาวะที่เกี่ยวข้องอีกอย่างหนึ่งคือจุดภาพชัดบวมจากเบาหวาน ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้ในทุกระยะ ภาวะนี้คือการบวมของจุดภาพชัด ซึ่งเป็นส่วนของจอประสาทตาที่รับผิดชอบการมองเห็นตรงกลางอย่างคมชัด และเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียการมองเห็นในผู้ป่วยเบาหวาน

อาการที่ควรสังเกต

โรคเบาหวานขึ้นตาในระยะแรกมักไม่มีอาการ เมื่อโรคดำเนินมากขึ้น อาการที่อาจพบได้ ได้แก่ การมองเห็นพร่ามัวหรือเปลี่ยนแปลงขึ้นลง เห็นจุดดำหรือเส้นคล้ายหยากไย่ลอยอยู่ในลานสายตา ซึ่งมักเรียกว่า floaters การมองเห็นสีผิดปกติ และมีบริเวณหรือบางส่วนของการมองเห็นที่หายไป ในรายที่รุนแรงอาจเกิดการสูญเสียการมองเห็นอย่างฉับพลันได้

เนื่องจากอาการอาจไม่ปรากฏในระยะแรก ซึ่งเป็นช่วงที่รักษาได้ดีที่สุด การตรวจตาเป็นประจำจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง แม้ว่าการมองเห็นจะยังดูปกติก็ตาม

ปัจจัยเสี่ยง

มีหลายปัจจัยที่เพิ่มโอกาสเกิดโรคเบาหวานขึ้นตา ระยะเวลาที่เป็นโรคเบาหวานเป็นปัจจัยสำคัญ เพราะยิ่งเป็นเบาหวานมานาน ความเสี่ยงก็ยิ่งสูงขึ้น การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดที่ไม่ดีอย่างต่อเนื่องมีความสัมพันธ์อย่างมากกับการเกิดและการดำเนินของโรค ความดันโลหิตสูงและไขมันในเลือดสูงก็สามารถมีส่วนทำให้หลอดเลือดในจอประสาทตาเสียหายได้เช่นกัน การตั้งครรภ์อาจเพิ่มความเสี่ยงชั่วคราวหรือทำให้โรคเบาหวานขึ้นตาที่มีอยู่เดิมแย่ลง และประชากรบางกลุ่มมีความชุกของภาวะแทรกซ้อนทางตาจากเบาหวานสูงกว่า

การป้องกันและการดูแล

ข่าวดีคือโรคเบาหวานขึ้นตาสามารถดูแลจัดการได้ดี โดยเฉพาะเมื่อพบตั้งแต่ระยะแรก

การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้สม่ำเสมอในระยะยาวเป็นหนึ่งในวิธีที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในการลดความเสี่ยงและชะลอการดำเนินของโรค การควบคุมความดันโลหิตและไขมันในเลือดก็ช่วยปกป้องหลอดเลือดขนาดเล็กทั่วร่างกาย รวมถึงหลอดเลือดในดวงตาได้เช่นกัน

การตรวจตาแบบขยายม่านตาเป็นประจำทุกปีช่วยให้ผู้เชี่ยวชาญด้านดวงตาตรวจพบความเปลี่ยนแปลงของจอประสาทตาก่อนที่จะส่งผลต่อการมองเห็น ซึ่งมักตรวจพบได้ก่อนมีอาการหลายปี หากตรวจพบโรคเบาหวานขึ้นตา ทางเลือกในการรักษาอาจรวมถึงการใช้เลเซอร์เพื่อปิดหลอดเลือดที่รั่วหรือลดการเจริญของหลอดเลือดผิดปกติ การฉีดยาเข้าดวงตาเพื่อลดการบวมและการเจริญของหลอดเลือดผิดปกติ และในกรณีรุนแรงอาจต้องผ่าตัดเพื่อนำเลือดหรือพังผืดออกจากดวงตา

ปัจจัยด้านการใช้ชีวิตที่ช่วยส่งเสริมสุขภาพของหลอดเลือดโดยรวม เช่น การไม่สูบบุหรี่ การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และการรับประทานอาหารที่สมดุล ก็มีบทบาทสนับสนุนเช่นกัน

สรุป

โรคเบาหวานขึ้นตาเกิดขึ้นอย่างเงียบ ๆ และมักไม่มีสัญญาณเตือนจนกว่าการมองเห็นจะได้รับผลกระทบแล้ว สำหรับผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน การตรวจตาเป็นประจำไม่ใช่สิ่งเสริมที่เลือกทำหรือไม่ทำก็ได้ แต่เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการรักษาการมองเห็นในระยะยาว

ยิ่งตรวจพบความเปลี่ยนแปลงได้เร็วเท่าไร ทางเลือกในการรักษาก็ยิ่งมีมากขึ้น และผลลัพธ์มักดีขึ้นตามไปด้วย การมองเห็นที่สูญเสียไปจากโรคเบาหวานขึ้นตาระยะรุนแรงมักเป็นความเสียหายถาวร แต่การสูญเสียการมองเห็นจากการพลาดการตรวจตาเป็นสิ่งที่สามารถป้องกันได้

จัดทำโดย: ภญ ปุณยนุช อังคะนาวิน

อ้างอิง:

• Diabetic Retinopathy - Asia
• Diabetic Retinopathy
• Diabetic retinopathy