ออฟฟิศซินโดรมคืออะไร ?

ออฟฟิศซินโดรมไม่ใช่แค่อาการปวดเมื่อยจากการทำงาน

อาการปวดคอ บ่า ไหล่ หลัง หรือข้อมือ อาจเป็นเรื่องที่หลายคนคุ้นเคย โดยเฉพาะผู้ที่ต้องนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์เป็นเวลานาน ใช้โทรศัพท์มือถือบ่อย หรืออยู่ในท่าเดิมซ้ำ ๆ ตลอดวัน อาการเหล่านี้มักถูกมองว่าเป็นเพียงความเมื่อยล้าธรรมดา แต่ในบางคนอาจพัฒนาเป็นอาการเรื้อรังที่รบกวนการทำงาน การนอน และการใช้ชีวิตประจำวันได้

ออฟฟิศซินโดรมเป็นคำที่ใช้เรียกกลุ่มอาการปวดเมื่อยและความผิดปกติของระบบกล้ามเนื้อ ข้อต่อ เส้นเอ็น หรือเส้นประสาท ที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการทำงานและสภาพแวดล้อมในการทำงาน แม้จะไม่ใช่ชื่อโรคเฉพาะโรคเดียว แต่เป็นภาวะที่ควรได้รับการดูแลตั้งแต่ระยะแรก เพราะการปล่อยให้ร่างกายอยู่ในท่าทางที่ไม่เหมาะสมซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน อาจทำให้อาการปวดกลับมาเป็นซ้ำและดูแลได้ยากขึ้น

ออฟฟิศซินโดรมคืออะไร

ออฟฟิศซินโดรม คือ กลุ่มอาการปวดเมื่อยหรือความผิดปกติของระบบกล้ามเนื้อและกระดูกที่มักสัมพันธ์กับการทำงานในท่าเดิมเป็นเวลานาน เช่น การนั่งหลังงอ การก้มคอดูหน้าจอ การห่อไหล่ การยกไหล่ขณะพิมพ์งาน การใช้เมาส์ซ้ำ ๆ หรือการจัดโต๊ะ เก้าอี้ และอุปกรณ์ทำงานไม่เหมาะกับสรีระ

อาการที่พบได้บ่อย ได้แก่ ปวดคอ ปวดบ่า ปวดไหล่ ปวดหลัง ปวดข้อมือ ชามือ ปวดศีรษะจากกล้ามเนื้อตึง หรือรู้สึกล้าเมื่อทำงานหน้าจอนาน ๆ ในบางรายอาจมีอาการกล้ามเนื้อตึงเรื้อรัง ขยับคอหรือไหล่ได้ไม่เต็มที่ หรือมีอาการปวดร้าวลงแขนร่วมด้วย

อาการเหล่านี้มักไม่ได้เกิดขึ้นทันทีในวันเดียว แต่ค่อย ๆ สะสมจากพฤติกรรมการทำงานที่ใช้ซ้ำเป็นประจำ เมื่อกล้ามเนื้อบางส่วนต้องเกร็งต่อเนื่อง ขณะที่กล้ามเนื้อบางส่วนไม่ได้ใช้งานเพียงพอ ร่างกายจึงเสียสมดุลและเกิดอาการปวดตามมาได้

อาการเกิดขึ้นได้อย่างไร

เมื่อร่างกายอยู่ในท่าเดิมเป็นเวลานาน กล้ามเนื้อบางกลุ่มจะต้องทำงานตลอดเวลาเพื่อพยุงศีรษะ ไหล่ แขน หรือหลัง ตัวอย่างเช่น การก้มคอดูหน้าจอเป็นเวลานานอาจเพิ่มภาระต่อกล้ามเนื้อคอและบ่า การนั่งหลังงออาจทำให้กล้ามเนื้อหลังและสะโพกตึง ส่วนการใช้เมาส์หรือคีย์บอร์ดในท่าที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้ข้อมือ แขน และไหล่เกิดการล้าได้

ในระยะแรก อาการอาจเป็นเพียงความเมื่อย ตึง หรือปวดเล็กน้อย และมักดีขึ้นหลังพัก แต่หากยังคงทำงานในท่าเดิมซ้ำ ๆ โดยไม่ได้ปรับพฤติกรรม อาการอาจกลับมาเป็นบ่อยขึ้น ใช้เวลาฟื้นตัวนานขึ้น และอาจมีอาการปวดร้าว ชา หรือเคลื่อนไหวได้จำกัดมากขึ้นในบางราย

ความเครียด การพักผ่อนไม่เพียงพอ และการขาดการออกกำลังกาย อาจทำให้อาการปวดเด่นชัดขึ้นได้ เพราะกล้ามเนื้อมีแนวโน้มตึงง่ายและฟื้นตัวได้ช้าลง

อาการที่ควรสังเกต

อาการของออฟฟิศซินโดรมอาจแตกต่างกันในแต่ละคน ขึ้นอยู่กับลักษณะงาน ท่าทางที่ใช้เป็นประจำ ระยะเวลาที่นั่งทำงาน และสุขภาพพื้นฐานของแต่ละบุคคล อาการที่พบบ่อยคือปวดตึงบริเวณคอ บ่า ไหล่ หรือสะบัก ปวดหลังส่วนบนหรือหลังส่วนล่าง ปวดศีรษะบริเวณท้ายทอยหรือขมับ รู้สึกไหล่แข็ง ยกแขนได้ไม่สุด หรือหันคอลำบาก

บางคนอาจมีอาการปวดข้อมือ ปวดแขน หรือชาปลายนิ้ว โดยเฉพาะผู้ที่ใช้เมาส์และคีย์บอร์ดเป็นเวลานาน นอกจากนี้ อาจมีอาการเมื่อยล้าตา แสบตา หรือตาพร่าหลังใช้หน้าจอต่อเนื่องหลายชั่วโมง

ลักษณะที่พบได้บ่อยคืออาการปวดมักดีขึ้นเมื่อได้พัก เปลี่ยนอิริยาบถ หรือหยุดทำงานชั่วคราว แต่จะกลับมาเป็นอีกเมื่อกลับไปทำงานในท่าเดิม หากอาการเป็นซ้ำบ่อยขึ้น เป็นนานขึ้น หรือเริ่มรบกวนการใช้ชีวิต ควรเริ่มปรับพฤติกรรมและสภาพแวดล้อมในการทำงานอย่างจริงจัง

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

สาเหตุของออฟฟิศซินโดรมมักไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน โดยเฉพาะการนั่งทำงานนานเกินไปโดยไม่เปลี่ยนอิริยาบถ การนั่งหลังงอ ไหล่งุ้ม ก้มคอ หรือเอนตัวเข้าหาหน้าจอเป็นเวลานาน

ตำแหน่งจอคอมพิวเตอร์ที่ไม่เหมาะสม เช่น จอต่ำเกินไป สูงเกินไป หรืออยู่ไกลหรือใกล้เกินไป อาจทำให้ต้องก้มคอ เงยคอ หรือเพ่งสายตามากกว่าปกติ โต๊ะและเก้าอี้ที่ไม่เหมาะกับสรีระก็มีส่วนสำคัญ เพราะอาจทำให้เท้าไม่วางราบกับพื้น หลังไม่มีที่พยุง หรือแขนไม่มีตำแหน่งรองรับที่เหมาะสม

การใช้เมาส์และคีย์บอร์ดซ้ำ ๆ ในท่าที่ข้อมืองอ ไหล่เกร็ง หรือแขนต้องเอื้อมอยู่ตลอดเวลา อาจเพิ่มภาระต่อกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นบริเวณแขน ข้อมือ และไหล่ได้ ส่วนผู้ที่ใช้โน้ตบุ๊กเป็นเวลานานโดยไม่มีอุปกรณ์เสริม มักต้องก้มคอและห่อไหล่มากกว่าการใช้คอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะ

นอกจากนี้ ความเครียด การนอนหลับไม่เพียงพอ และการขาดการออกกำลังกาย อาจทำให้กล้ามเนื้อตึงง่ายขึ้นและฟื้นตัวช้าลง โดยเฉพาะในผู้ที่มีอาการปวดซ้ำเป็นประจำ

การดูแลและการรักษา

การดูแลออฟฟิศซินโดรมควรเริ่มจากการปรับสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการ โดยเฉพาะท่าทางการทำงานและสภาพแวดล้อมในที่ทำงาน การปรับเก้าอี้ โต๊ะ จอคอมพิวเตอร์ คีย์บอร์ด และเมาส์ให้เหมาะกับสรีระ อาจช่วยลดภาระต่อกล้ามเนื้อและข้อต่อได้

การพักเปลี่ยนอิริยาบถเป็นระยะมีความสำคัญมาก เพราะไม่ว่าท่านั่งจะถูกต้องเพียงใด การนั่งอยู่ในท่าเดิมเป็นเวลาหลายชั่วโมงก็ยังอาจทำให้ร่างกายเกิดความล้าได้ ควรลุกเดิน ขยับตัว หรือยืดเหยียดกล้ามเนื้อเบา ๆ ระหว่างวัน โดยไม่ฝืนจนเกิดอาการเจ็บ

ในกรณีที่มีอาการปวดตึงกล้ามเนื้อ การประคบอุ่นอาจช่วยให้กล้ามเนื้อผ่อนคลายได้ ส่วนกรณีที่มีอาการปวดเฉียบพลันหรือรู้สึกอักเสบ การประคบเย็นอาจช่วยลดอาการปวดและบวมได้ โดยควรใช้ผ้าห่ออุปกรณ์ประคบทุกครั้งเพื่อลดการระคายเคืองต่อผิวหนัง

หากอาการเป็นซ้ำบ่อย เป็นต่อเนื่อง หรือมีข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว การทำกายภาพบำบัดอาจเป็นส่วนหนึ่งของการดูแล เพื่อช่วยประเมินท่าทาง กล้ามเนื้อที่ตึงหรืออ่อนแรง และวางแผนการออกกำลังกายที่เหมาะสม ในบางกรณีอาจมีการใช้ยาแก้ปวดหรือยาลดอักเสบตามความเหมาะสม แต่ไม่ควรซื้อยารับประทานต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือเคยมีประวัติแพ้ยา

วิธีป้องกันออฟฟิศซินโดรมในชีวิตประจำวัน

การป้องกันออฟฟิศซินโดรมควรเริ่มจากการจัดพื้นที่ทำงานให้เหมาะกับร่างกาย จอคอมพิวเตอร์ควรอยู่ตรงหน้าในระยะประมาณหนึ่งช่วงแขน และให้ขอบบนของหน้าจออยู่ระดับใกล้เคียงกับสายตาหรือต่ำกว่าเล็กน้อย เพื่อลดการก้มคอหรือเงยคอนานเกินไป

เก้าอี้ควรปรับให้เท้าวางราบกับพื้น เข่างอในมุมที่สบาย หลังมีพนักรองรับ และไหล่ผ่อนคลาย ไม่ยกเกร็งขณะพิมพ์งาน คีย์บอร์ดและเมาส์ควรอยู่ในตำแหน่งที่แขนวางได้สบาย ข้อมืออยู่ในแนวตรง และไม่ต้องเอื้อมไกลเกินไป

หากใช้โน้ตบุ๊กทำงานเป็นเวลานาน ควรพิจารณาใช้อุปกรณ์เสริม เช่น ขาตั้งโน้ตบุ๊ก คีย์บอร์ดแยก และเมาส์แยก เพื่อช่วยให้ระดับหน้าจอและตำแหน่งมือเหมาะสมมากขึ้น สิ่งของที่ใช้บ่อย เช่น โทรศัพท์ เอกสาร หรืออุปกรณ์สำนักงาน ควรวางให้อยู่ในระยะที่หยิบได้สะดวก เพื่อลดการเอื้อมตัวหรือบิดลำตัวซ้ำ ๆ

การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอมีส่วนช่วยให้กล้ามเนื้อแข็งแรงและทนต่อการใช้งานมากขึ้น โดยเฉพาะกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว หลัง สะบัก คอ และไหล่ กิจกรรมอย่างการเดิน ว่ายน้ำ โยคะ พิลาทิส หรือเวทเทรนนิ่งที่เหมาะสม อาจช่วยลดโอกาสเกิดอาการปวดซ้ำได้

การพักผ่อนให้เพียงพอ ลดความเครียด และพักสายตาจากหน้าจอเป็นระยะ ก็มีส่วนช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวดีขึ้น โดยเฉพาะในผู้ที่มีอาการปวดศีรษะ ตาล้า หรือกล้ามเนื้อตึงร่วมด้วย

อาการที่ไม่ควรละเลย

แม้ออฟฟิศซินโดรมส่วนใหญ่มักเกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้อและท่าทางการทำงาน แต่อาการบางอย่างอาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพอื่นที่ควรได้รับการประเมินโดยแพทย์ เช่น ปวดคอหรือปวดหลังรุนแรงเฉียบพลัน โดยเฉพาะหลังอุบัติเหตุ มีอาการชา อ่อนแรง หรือปวดร้าวลงแขนหรือขามากขึ้นเรื่อย ๆ เดินลำบาก ทรงตัวผิดปกติ หรือควบคุมการเคลื่อนไหวได้ไม่ดี

หากมีอาการปวดหลังร่วมกับไข้ หนาวสั่น น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ปวดมากตอนกลางคืน กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ หรือมีอาการปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติร่วมกับตามัว พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว หรือแขนขาอ่อนแรง ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาการเหล่านี้ไม่ควรถูกประเมินว่าเป็นเพียงออฟฟิศซินโดรมเสมอไป

สรุป

ออฟฟิศซินโดรมเป็นกลุ่มอาการที่มักเกิดจากการนั่งทำงานนาน ท่าทางไม่เหมาะสม การใช้คอมพิวเตอร์ซ้ำ ๆ และการขาดการพักเปลี่ยนอิริยาบถ อาการที่พบได้บ่อยคือปวดคอ บ่า ไหล่ หลัง ข้อมือ ชามือ หรือปวดศีรษะจากกล้ามเนื้อตึง

การดูแลที่สำคัญคือการปรับท่าทางและพื้นที่ทำงานให้เหมาะสม พักเปลี่ยนอิริยาบถเป็นระยะ ยืดเหยียดกล้ามเนื้อ และออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ หากอาการไม่ดีขึ้น เป็นซ้ำบ่อย หรือมีอาการผิดปกติ เช่น ชา อ่อนแรง ปวดร้าว หรือปวดรุนแรง ควรได้รับการประเมินจากแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อหาสาเหตุและรับการดูแลที่เหมาะสม

จัดทำโดย: ผศ. นพ. ภราดร ว่องวิกย์การ

อ้างอิง:

• Office ergonomics: Your how-to guide
• Computer Workstations