อาการปวดหลังเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย และไม่ได้เกิดจากกล้ามเนื้อหรือกระดูกเพียงอย่างเดียว ในบางคน อาการปวดอาจเกี่ยวข้องกับเส้นประสาทบริเวณกระดูกสันหลังที่ถูกกดหรือระคายเคือง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดร้าวจากหลังลงไปยังก้น ขา หรือเท้า ร่วมกับอาการชา รู้สึกเหมือนเข็มทิ่ม หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง

ภาวะเส้นประสาทบริเวณหลังถูกกดทับมีหลายสาเหตุและมีระดับความรุนแรงแตกต่างกัน ผู้ที่มีอาการไม่รุนแรงจำนวนหนึ่งอาจดีขึ้นด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด อย่างไรก็ตาม หากแรงกดต่อเส้นประสาทส่งผลต่อการทำงานของระบบประสาทอย่างชัดเจน การประเมินและรักษาอย่างเหมาะสมมีความสำคัญต่อการป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจตามมา

เส้นประสาทบริเวณหลังถูกกดทับคืออะไร

กระดูกสันหลังไม่ได้ทำหน้าที่เพียงช่วยพยุงร่างกาย แต่ยังเป็นบริเวณที่ไขสันหลังและเส้นประสาทเชื่อมต่อไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เมื่อรากประสาทที่ออกจากกระดูกสันหลังถูกกด เบียด หรือระคายเคือง อาจทำให้เกิดความผิดปกติที่เรียกว่า Radiculopathy

หากเกิดบริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอว จะเรียกว่า Lumbar radiculopathy ซึ่งสามารถทำให้เกิดอาการบริเวณหลังส่วนล่าง ก้น ขา และเท้าได้ ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของรากประสาทที่ได้รับผลกระทบ

อีกคำหนึ่งที่หลายคนคุ้นเคยคือ Sciatica หรืออาการปวดตามแนวเส้นประสาทไซอาติก ซึ่งมักมีลักษณะปวดร้าวจากหลังส่วนล่างหรือก้นลงไปตามขา และสามารถเกิดขึ้นเมื่อรากประสาทบริเวณหลังส่วนล่างถูกกดหรือระคายเคือง

เส้นประสาทบริเวณหลังถูกกดทับเกิดจากอะไร

การกดหรือระคายเคืองเส้นประสาทบริเวณหลังสามารถเกิดจากความผิดปกติของโครงสร้างรอบกระดูกสันหลังได้หลายประการ หนึ่งในสาเหตุที่พบได้คือ หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อน เมื่อส่วนของหมอนรองกระดูกยื่นออกจากตำแหน่งเดิมและไปกดหรือระคายเคืองรากประสาท อาจทำให้เกิดอาการปวดร้าว ชา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงตามแนวของเส้นประสาท

อีกสาเหตุหนึ่งคือ ช่องกระดูกสันหลังตีบ ซึ่งเกิดจากพื้นที่ที่เส้นประสาทผ่านแคบลง ทำให้เส้นประสาทมีพื้นที่ลดลงและอาจถูกกดเบียด ภาวะนี้มักสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของกระดูกสันหลังตามอายุ

การเสื่อมของกระดูกสันหลังและข้อต่อก็อาจมีส่วนทำให้เกิดกระดูกงอกหรือการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างรอบเส้นประสาท จนทำให้พื้นที่สำหรับรากประสาทลดลง นอกจากนี้ การบาดเจ็บบริเวณหลังจากอุบัติเหตุอาจทำให้เกิดการบวม การเคลื่อนของโครงสร้าง หรือความเสียหายที่ส่งผลต่อเส้นประสาทได้เช่นกัน

ในบางกรณีที่พบได้น้อยกว่า ก้อนเนื้อ การติดเชื้อ หรือความผิดปกติอื่นบริเวณกระดูกสันหลังอาจสร้างแรงกดต่อเส้นประสาทได้ จึงไม่ควรสรุปว่าอาการปวดร้าวหรือชาทุกกรณีเกิดจากหมอนรองกระดูกเพียงอย่างเดียว

อาการที่ควรสังเกต

อาการของเส้นประสาทบริเวณหลังถูกกดทับจะแตกต่างกันตามตำแหน่งของเส้นประสาทและระดับความรุนแรง โดยอาการที่พบได้ ได้แก่

• ปวดบริเวณหลังหรือหลังส่วนล่าง
• ปวดร้าวจากหลังหรือก้นลงไปยังต้นขา น่อง หรือเท้า
• มีอาการปวดแสบ ปวดร้อน หรือคล้ายไฟฟ้าช็อตตามแนวขา
• ชาหรือการรับความรู้สึกลดลงบริเวณขาหรือเท้า
• รู้สึกซ่า หรือคล้ายมีเข็มทิ่มตามผิวหนัง
• กล้ามเนื้อขาหรือเท้าอ่อนแรง
• การเคลื่อนไหวบางท่าทำให้อาการปวดรุนแรงขึ้น

อาการอาจเกิดขึ้นเพียงข้างเดียวหรือแตกต่างกันไปในแต่ละคน บางรายอาจมีอาการปวดเด่นชัด ขณะที่บางรายอาจมีอาการชาหรืออ่อนแรงมากกว่าอาการปวด

ปัจจัยที่อาจเพิ่มโอกาสเกิดปัญหา

อายุที่เพิ่มขึ้นเป็นหนึ่งในปัจจัยที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากหมอนรองกระดูกและข้อต่อบริเวณกระดูกสันหลังสามารถเปลี่ยนแปลงหรือเสื่อมตามเวลา ทำให้มีโอกาสเกิดช่องว่างสำหรับเส้นประสาทแคบลง

กิจกรรมหรืออาชีพที่ต้องยกของหนัก บิดลำตัว หรือออกแรงบริเวณหลังซ้ำ ๆ อาจเพิ่มภาระต่อกระดูกสันหลังได้ เช่นเดียวกับการมีน้ำหนักตัวมาก ซึ่งทำให้กระดูกสันหลังต้องรับน้ำหนักเพิ่มขึ้น

อย่างไรก็ตาม การมีปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดภาวะเส้นประสาทถูกกดทับเสมอไป และผู้ที่ไม่มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจนก็สามารถเกิดอาการได้เช่นกัน

อาการแบบไหนควรรีบไปโรงพยาบาล

แม้อาการปวดหลังและปวดร้าวลงขาหลายกรณีจะไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่อาการบางอย่างอาจบ่งบอกถึงการกดทับเส้นประสาทที่รุนแรงและจำเป็นต้องได้รับการประเมินอย่างรวดเร็ว

ควรรีบไปโรงพยาบาลหากพบอาการ เช่น

• ขาอ่อนแรงอย่างรวดเร็วหรืออ่อนแรงมากขึ้นอย่างชัดเจน
• ไม่สามารถควบคุมการปัสสาวะหรืออุจจาระได้ตามปกติ
• มีอาการชาบริเวณรอบอวัยวะเพศ ก้น หรือด้านในต้นขา
• สูญเสียการเคลื่อนไหวหรือการรับความรู้สึกอย่างเฉียบพลัน
• ปวดหลังรุนแรงหลังเกิดอุบัติเหตุ
• มีอาการทางระบบประสาทที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรง

การรักษาและการดูแล

การรักษาเส้นประสาทบริเวณหลังถูกกดทับขึ้นอยู่กับสาเหตุ ตำแหน่งของเส้นประสาทที่ได้รับผลกระทบ ระดับความรุนแรงของอาการ อายุ สุขภาพโดยรวม และโรคประจำตัวของแต่ละคน

ในกรณีที่อาการไม่รุนแรง แพทย์อาจเริ่มด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด เช่น การปรับกิจกรรมในชีวิตประจำวัน การใช้ยาตามความเหมาะสม และการทำกายภาพบำบัด

การทำกายภาพบำบัดอาจมีส่วนช่วยเพิ่มความแข็งแรงและความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อ รวมถึงช่วยปรับรูปแบบการเคลื่อนไหวและท่าทางเพื่อลดภาระต่อบริเวณกระดูกสันหลัง การออกกำลังกายควรได้รับการปรับให้เหมาะกับสาเหตุและอาการของแต่ละคน เนื่องจากท่าที่เหมาะกับผู้ป่วยรายหนึ่งอาจไม่เหมาะกับอีกรายหนึ่ง

ในผู้ป่วยบางราย แพทย์อาจพิจารณาการฉีดยาบริเวณรอบเส้นประสาทเพื่อลดการอักเสบและบรรเทาอาการ ส่วนการผ่าตัดอาจได้รับการพิจารณาเมื่อมีการกดทับเส้นประสาทอย่างรุนแรง มีอาการทางระบบประสาทที่สำคัญ หรืออาการไม่ตอบสนองต่อการรักษาแบบไม่ผ่าตัดตามระยะเวลาที่เหมาะสม

การดูแลตัวเองเพื่อลดการกระตุ้นอาการ

ในช่วงที่มีอาการ ควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ทำให้อาการปวดรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะการยกของหนัก การบิดหลังอย่างรวดเร็ว หรือการทำกิจกรรมที่สร้างแรงกดต่อหลังมากเกินไป

การนอนพักบนเตียงเป็นเวลานานโดยไม่จำเป็นมักไม่ใช่แนวทางหลักสำหรับอาการปวดหลังทั่วไป หากสามารถเคลื่อนไหวได้โดยไม่ทำให้อาการรุนแรงขึ้น การทำกิจกรรมเบา ๆ และค่อย ๆ กลับไปใช้ชีวิตประจำวันตามความเหมาะสมอาจช่วยในการฟื้นตัว

สำหรับผู้ที่ต้องนั่งทำงานเป็นเวลานาน ควรปรับท่านั่งและพื้นที่ทำงานให้เหมาะสม รวมถึงเปลี่ยนอิริยาบถเป็นระยะ การออกกำลังกายเพื่อเสริมความแข็งแรงและความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อควรเลือกให้เหมาะกับสภาพร่างกาย และหากมีอาการปวดร้าว ชา หรืออ่อนแรงเพิ่มขึ้นระหว่างออกกำลังกาย ควรหยุดและปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด

การควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสมและการดูแลสุขภาพร่างกายโดยรวมก็มีส่วนช่วยลดภาระที่กระทำต่อกระดูกสันหลังได้

สรุป

เส้นประสาทบริเวณหลังถูกกดทับสามารถเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อน ช่องกระดูกสันหลังตีบ หรือการเปลี่ยนแปลงของกระดูกสันหลังตามอายุ อาการไม่ได้จำกัดอยู่เพียงอาการปวดหลัง แต่อาจมีอาการปวดร้าวลงขา ชา รู้สึกเหมือนเข็มทิ่ม หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงร่วมด้วย

ผู้ที่มีอาการไม่รุนแรงจำนวนหนึ่งอาจดีขึ้นด้วยแนวทางการรักษาแบบไม่ผ่าตัด แต่หากอาการไม่ดีขึ้น รบกวนการใช้ชีวิต หรือเริ่มมีอาการอ่อนแรง ควรได้รับการประเมินจากแพทย์ โดยเฉพาะหากไม่สามารถควบคุมการขับถ่าย มีอาการชาบริเวณรอบอวัยวะเพศหรือก้น หรือขาอ่อนแรงอย่างรวดเร็ว ควรรีบไปโรงพยาบาลเพื่อรับการประเมินโดยเร็ว

จัดทำโดย: ผศ. นพ. ภราดร ว่องวิกย์การ

แหล่งอ้างอิง

1. Mayo Clinic. Pinched nerve – Symptoms and causes
2. Cleveland Clinic. Radiculopathy: Symptoms, Causes & Treatment
3. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Herniated Disk in the Lower Back