ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ (Hypothyroidism): อาการ สาเหตุ และแนวทางการรักษา

อ่อนเพลีย น้ำหนักเพิ่ม หนาวง่าย ผิวแห้ง หรือรู้สึกคิดและทำอะไรช้าลง อาการเหล่านี้อาจเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ แต่หนึ่งในภาวะที่ควรนึกถึงคือ ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ (Hypothyroidism)

ภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนไทรอยด์ไม่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย เนื่องจากฮอร์โมนไทรอยด์มีส่วนสำคัญในการควบคุมการใช้พลังงานและการทำงานของอวัยวะหลายระบบ เมื่อระดับฮอร์โมนลดลง การทำงานหลายอย่างของร่างกายจึงอาจช้าลงตามไปด้วย

อาการของภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำมักค่อย ๆ เกิดขึ้น และบางคนอาจมีอาการไม่ชัดเจน จึงไม่สามารถวินิจฉัยจากอาการเพียงอย่างเดียวได้ การตรวจเลือดจึงมีบทบาทสำคัญในการยืนยันการวินิจฉัย

ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำคืออะไร

ต่อมไทรอยด์ (Thyroid gland) เป็นต่อมขนาดเล็กคล้ายผีเสื้อ อยู่บริเวณด้านหน้าของลำคอ มีหน้าที่ผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ ซึ่งมีบทบาทต่อการควบคุมการเผาผลาญพลังงาน อุณหภูมิร่างกาย การเต้นของหัวใจ ตลอดจนการทำงานของสมอง กล้ามเนื้อ และอวัยวะอื่น ๆ

Hypothyroidism คือภาวะที่ต่อมไทรอยด์ไม่สามารถสร้างฮอร์โมนได้เพียงพอกับความต้องการของร่างกาย ส่งผลให้กระบวนการต่าง ๆ ในร่างกายบางส่วนทำงานช้าลง

ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกวัย แต่พบได้บ่อยขึ้นในผู้หญิงและผู้สูงอายุ

ทำไมภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำจึงสำคัญ

หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม ผู้ที่มีภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำส่วนใหญ่สามารถควบคุมระดับฮอร์โมนและใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ

อย่างไรก็ตาม หากไม่ได้รับการรักษา ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำอาจส่งผลต่อสุขภาพในหลายด้าน เช่น ระดับคอเลสเตอรอล ระบบหัวใจและหลอดเลือด ภาวะเจริญพันธุ์ และการตั้งครรภ์

ในกรณีที่รุนแรงมากและไม่ได้รับการรักษาเป็นเวลานาน อาจเกิดภาวะที่เรียกว่า Myxedema coma ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้น้อยมากแต่เป็นอันตรายถึงชีวิตและจำเป็นต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาลทันที

สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำสามารถเกิดจากหลายสาเหตุ ได้แก่

• โรค Hashimoto’s disease: เป็นโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเองที่ระบบภูมิคุ้มกันเข้าโจมตีต่อมไทรอยด์ ทำให้ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนลดลง และเป็นสาเหตุสำคัญของภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ
• ภาวะต่อมไทรอยด์อักเสบ (Thyroiditis): อาจทำให้การสร้างและปล่อยฮอร์โมนไทรอยด์ผิดปกติ และบางรายอาจพัฒนาเป็นภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ
• การผ่าตัดต่อมไทรอยด์: โดยเฉพาะการนำต่อมไทรอยด์ออกทั้งหมด จะทำให้ร่างกายไม่สามารถผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ได้เพียงพอ
• การรักษาด้วยไอโอดีนกัมมันตรังสี: ซึ่งใช้รักษาภาวะไทรอยด์ทำงานเกิน อาจทำให้การทำงานของต่อมไทรอยด์ลดลงในภายหลัง
• การฉายรังสีบริเวณคอหรือทรวงอกส่วนบน: อาจส่งผลต่อเนื้อเยื่อของต่อมไทรอยด์
• ยาบางชนิด: สามารถรบกวนการผลิตหรือการทำงานของฮอร์โมนไทรอยด์ได้
• ความผิดปกติของต่อมใต้สมองหรือสมองส่วนไฮโปทาลามัส: พบได้น้อยกว่า แต่อาจทำให้ระบบควบคุมการผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ผิดปกติ
• ได้รับไอโอดีนมากหรือน้อยเกินไป: สามารถส่งผลต่อการทำงานของต่อมไทรอยด์ได้ในบางกรณี

ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไทรอยด์ มีโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง หรือเคยได้รับการรักษาที่เกี่ยวข้องกับต่อมไทรอยด์ อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น

อาการของภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ

อาการอาจแตกต่างกันในแต่ละคนและมักเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป อาการที่พบได้ เช่น

• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
• รู้สึกหนาวมากกว่าปกติ
• น้ำหนักเพิ่มขึ้น
• ท้องผูก
• ผิวแห้ง
• ผมแห้ง ผมบาง หรือผมร่วง
• ปวดกล้ามเนื้อหรือข้อ
• หัวใจเต้นช้าลง
• สมาธิลดลงหรือรู้สึกคิดช้าลง
• ความจำลดลง
• อารมณ์ซึมเศร้าหรืออารมณ์ต่ำ
• เสียงแหบ
• ประจำเดือนมามากหรือมาไม่สม่ำเสมอ
• อาจมีปัญหาเกี่ยวกับภาวะเจริญพันธุ์

อย่างไรก็ตาม อาการหลายอย่าง เช่น อ่อนเพลีย น้ำหนักเพิ่ม หรือผมร่วง สามารถเกิดจากภาวะสุขภาพอื่นได้เช่นกัน จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นไทรอยด์ทำงานต่ำจากอาการเพียงอย่างเดียว

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ควรปรึกษาแพทย์หากมีอาการที่สงสัยว่าเกี่ยวข้องกับไทรอยด์ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการหลายอย่างร่วมกัน เช่น อ่อนเพลียต่อเนื่อง หนาวง่าย น้ำหนักเพิ่มผิดปกติ ท้องผูก หรือผิวและผมแห้ง โดยไม่ทราบสาเหตุ

ผู้ที่มีประวัติโรคไทรอยด์ เคยผ่าตัดต่อมไทรอยด์ เคยได้รับไอโอดีนกัมมันตรังสีหรือรังสีรักษาบริเวณคอ รวมถึงผู้ที่มีโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง ควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับความเหมาะสมในการตรวจระดับฮอร์โมนไทรอยด์

สำหรับผู้ที่กำลังตั้งครรภ์หรือวางแผนตั้งครรภ์และมีภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ ควรแจ้งแพทย์ เนื่องจากระดับฮอร์โมนและความต้องการยาอาจเปลี่ยนแปลงในระหว่างตั้งครรภ์

หากผู้ป่วยมีอาการรุนแรง เช่น ระดับความรู้สึกตัวลดลง สับสนมาก ตัวเย็นผิดปกติ หายใจช้า หรือมีอาการทรุดลงอย่างมาก ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที เนื่องจากอาจเป็นภาวะฉุกเฉิน แม้ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงดังกล่าวจะพบได้น้อย

แพทย์วินิจฉัยภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำอย่างไร

แพทย์จะประเมินจากประวัติ อาการ การตรวจร่างกาย และผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ โดยการตรวจเลือดที่สำคัญ ได้แก่

• TSH (Thyroid-Stimulating Hormone): เป็นฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองที่ทำหน้าที่กระตุ้นต่อมไทรอยด์ ในภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำที่เกิดจากความผิดปกติของต่อมไทรอยด์โดยตรง ระดับ TSH มักสูงขึ้น
• Free T4: เป็นการตรวจระดับฮอร์โมนไทรอยด์ชนิด thyroxine ที่อยู่ในรูปอิสระในเลือด การพิจารณาค่า TSH ร่วมกับ Free T4 ช่วยให้แพทย์ประเมินการทำงานของต่อมไทรอยด์ได้ชัดเจนขึ้น
• Thyroid Antibodies: ในบางกรณี แพทย์อาจตรวจเพิ่มเติม เพื่อประเมินว่าเกี่ยวข้องกับโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง เช่น Hashimoto’s disease หรือไม่

การแปลผลตรวจจำเป็นต้องพิจารณาร่วมกับอายุ อาการ โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ และปัจจัยอื่น ๆ จึงควรให้แพทย์เป็นผู้ประเมินผล

แนวทางการรักษา

การรักษาหลักของภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำคือการทดแทนฮอร์โมนที่ร่างกายผลิตได้ไม่เพียงพอ โดยยาที่ใช้โดยทั่วไปคือ Levothyroxine ซึ่งเป็นฮอร์โมนสังเคราะห์ที่ทำหน้าที่เหมือนฮอร์โมน T4 ของร่างกาย

ขนาดยาที่เหมาะสมแตกต่างกันในแต่ละคน โดยขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น อายุ น้ำหนัก ระดับความผิดปกติของไทรอยด์ โรคประจำตัว ยาชนิดอื่นที่ใช้ และภาวะตั้งครรภ์

หลังเริ่มยาหรือมีการปรับขนาดยา แพทย์มักตรวจระดับฮอร์โมนซ้ำเพื่อประเมินว่าขนาดยาเหมาะสมหรือไม่ เมื่อระดับฮอร์โมนคงที่แล้วจะมีการติดตามเป็นระยะตามความเหมาะสม

ผู้ป่วยไม่ควรหยุดยา เพิ่มหรือลดขนาดยาเอง เนื่องจากการได้รับฮอร์โมนไทรอยด์มากหรือน้อยเกินไปอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพได้

วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ

การดูแลตัวเองควบคู่กับการรักษาช่วยให้ควบคุมโรคได้เหมาะสมมากขึ้น ได้แก่

• รับประทานยาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างสม่ำเสมอ
• เข้ารับการตรวจเลือดและติดตามการรักษาตามนัด
• แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรเกี่ยวกับยา วิตามิน และอาหารเสริมทุกชนิดที่ใช้อยู่
• ไม่ซื้อผลิตภัณฑ์ไอโอดีนหรืออาหารเสริมที่อ้างว่าช่วยรักษาไทรอยด์มารับประทานเอง
• รับประทานอาหารให้หลากหลายและเหมาะสมกับสุขภาพโดยรวม
• ออกกำลังกายอย่างเหมาะสมกับสภาพร่างกาย
• หากตั้งครรภ์หรือวางแผนตั้งครรภ์ ควรแจ้งแพทย์โดยเร็ว

โดยเฉพาะผู้ที่เป็น Hashimoto’s disease หรือโรคไทรอยด์จากภูมิคุ้มกัน ไม่ควรรับประทานไอโอดีนปริมาณสูงจากอาหารเสริมหรือผลิตภัณฑ์สาหร่ายโดยไม่มีคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ เพราะไอโอดีนปริมาณมากอาจส่งผลต่อการทำงานของต่อมไทรอยด์ในบางคนได้

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์

ควรเข้ารับการประเมินหาก

• มีอาการที่สงสัยว่าเป็นภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำต่อเนื่อง
• มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไทรอยด์
• เคยผ่าตัดหรือได้รับการรักษาบริเวณต่อมไทรอยด์
• มีโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง
• กำลังตั้งครรภ์หรือวางแผนตั้งครรภ์
• รับประทานยาที่อาจส่งผลต่อการทำงานของต่อมไทรอยด์
• ได้รับการรักษาไทรอยด์อยู่แล้วแต่กลับมามีอาการผิดปกติ
• มีผลตรวจ TSH หรือ T4 ผิดปกติและยังไม่ได้รับการประเมินจากแพทย์

สรุป

ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ (Hypothyroidism) เกิดจากร่างกายมีฮอร์โมนไทรอยด์ไม่เพียงพอ ทำให้การทำงานหลายระบบของร่างกายช้าลง ผู้ป่วยอาจมีอาการอ่อนเพลีย หนาวง่าย น้ำหนักเพิ่ม ท้องผูก ผิวแห้ง หรือสมาธิลดลง แต่อาการเหล่านี้ไม่จำเพาะและสามารถเกิดจากสาเหตุอื่นได้

การวินิจฉัยจึงต้องอาศัยการประเมินของแพทย์ร่วมกับการตรวจเลือด โดยเฉพาะ TSH และ Free T4 หากได้รับการรักษาและติดตามระดับฮอร์โมนอย่างเหมาะสม ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถควบคุมภาวะนี้และใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ

จัดทำโดย: ภญ. ปุณยนุช อังคะนาวิน

แหล่งอ้างอิง

1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Hypothyroidism (Underactive Thyroid)
2. American Thyroid Association. Hypothyroidism
3. NHS. Underactive thyroid (hypothyroidism)