ไข้อีดำอีแดง (Scarlet Fever): อาการ สาเหตุ การติดต่อ และวิธีรักษาที่ควรรู้

เมื่อลูกมีไข้ เจ็บคอ และเริ่มมีผื่นแดงขึ้นตามตัว หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพียงผื่นจากไข้หรืออาการแพ้ทั่วไป แต่หากผื่นมีลักษณะสากเมื่อสัมผัส คล้ายกระดาษทราย และเกิดร่วมกับอาการเจ็บคอ อาจเป็นสัญญาณของโรคไข้อีดำอีแดง (Scarlet Fever) ได้

ไข้อีดำอีแดงเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่พบได้บ่อยในเด็กวัยเรียน แม้ชื่อโรคอาจฟังดูน่ากังวล แต่ปัจจุบันสามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมภายใต้การดูแลของแพทย์

สิ่งสำคัญคือการสังเกตอาการให้ถูกต้อง เพราะไข้ เจ็บคอ และผื่นแดงสามารถเกิดจากโรคอื่นได้เช่นกัน การรู้จักลักษณะของโรค วิธีติดต่อ และช่วงเวลาที่ควรพบแพทย์ จะช่วยให้ผู้ปกครองดูแลเด็กได้อย่างเหมาะสม และลดโอกาสแพร่เชื้อไปสู่คนรอบข้าง

ไข้อีดำอีแดง (Scarlet Fever) คืออะไร

ไข้อีดำอีแดง หรือ Scarlet Fever เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่เกิดจากเชื้อ Streptococcus pyogenes ซึ่งอยู่ในกลุ่มสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอ (Group A Streptococcus)

เชื้อชนิดนี้สามารถทำให้เกิดโรคได้หลายรูปแบบ โดยเฉพาะการติดเชื้อบริเวณลำคอและต่อมทอนซิล ส่วนไข้อีดำอีแดงเกิดขึ้นเมื่อเชื้อสร้างสารพิษบางชนิดที่กระตุ้นให้เกิดผื่นแดงบนผิวหนัง

ลักษณะสำคัญของโรคคือมีไข้ เจ็บคอ และผื่นแดงละเอียดที่สัมผัสแล้วรู้สึกสากคล้ายกระดาษทราย บางคนอาจมีลิ้นแดงและมีตุ่มเล็ก ๆ บนลิ้นร่วมด้วย

โรคนี้พบได้บ่อยในเด็กอายุประมาณ 5–15 ปี แต่สามารถเกิดได้ในคนทุกวัย รวมถึงผู้ใหญ่ที่สัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อ

โดยทั่วไป หลังได้รับเชื้ออาจใช้เวลาประมาณ 2–5 วันจึงเริ่มแสดงอาการ อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาการเกิดอาการอาจแตกต่างกันในแต่ละคน

ไข้อีดำอีแดงเกิดจากอะไร และติดต่อกันได้อย่างไร

สาเหตุของไข้อีดำอีแดงคือการติดเชื้อแบคทีเรีย Group A Streptococcus ซึ่งสามารถแพร่กระจายจากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งได้ โดยเฉพาะในสถานที่ที่มีผู้คนอยู่รวมกันหรือมีการสัมผัสใกล้ชิด

ช่องทางการแพร่เชื้อที่ควรรู้

• ละอองฝอยจากการไอหรือจาม: เชื้อสามารถแพร่กระจายผ่านสารคัดหลั่งจากทางเดินหายใจ เช่น น้ำมูกหรือน้ำลายของผู้ติดเชื้อ
• การสัมผัสใกล้ชิด: การอยู่ใกล้หรือสัมผัสกับผู้ติดเชื้ออาจเพิ่มโอกาสได้รับเชื้อ โดยเฉพาะสมาชิกในครอบครัวเดียวกัน
• การใช้สิ่งของร่วมกัน: การใช้แก้วน้ำ ช้อนส้อม หรือสิ่งของที่สัมผัสกับสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อ อาจเป็นช่องทางหนึ่งของการแพร่เชื้อ

โรงเรียน สถานรับเลี้ยงเด็ก และบ้านที่มีสมาชิกหลายคนจึงเป็นสถานที่ที่ควรให้ความสำคัญกับการป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อ อย่างไรก็ตาม การสัมผัสเชื้อไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องป่วยเป็นไข้อีดำอีแดงเสมอไป

อาการไข้อีดำอีแดงที่ควรสังเกต

อาการของไข้อีดำอีแดงอาจเริ่มคล้ายโรคติดเชื้อทางเดินหายใจทั่วไป ก่อนที่จะมีลักษณะของผื่นที่ช่วยให้แพทย์สงสัยโรคนี้มากขึ้น

1. มีไข้และเจ็บคอ
อาการที่อาจพบในระยะแรก ได้แก่

• มีไข้หรือหนาวสั่น
• เจ็บคอ โดยเฉพาะเวลากลืนอาหารหรือน้ำ
• ต่อมน้ำเหลืองบริเวณลำคอโตหรือกดเจ็บ
• ปวดศีรษะหรือปวดเมื่อยตามร่างกาย
• อ่อนเพลีย รู้สึกไม่สบายตัว
• บางคนอาจมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ หรืออาเจียน

อาการเหล่านี้ไม่ได้จำเพาะกับไข้อีดำอีแดง และสามารถพบได้ในโรคติดเชื้อชนิดอื่นด้วย

2. มีผื่นแดงละเอียดและผิวสากคล้ายกระดาษทราย
ลักษณะผื่นเป็นหนึ่งในสัญญาณสำคัญของไข้อีดำอีแดง โดยผื่นมักปรากฏหลังเริ่มมีไข้หรือเจ็บคอประมาณ 12–48 ชั่วโมง ผื่นที่อาจพบมีลักษณะดังนี้

• เป็นตุ่มเล็กละเอียดกระจายบนผิวหนัง
• ผิวสัมผัสรู้สึกหยาบหรือสากคล้ายกระดาษทราย
• มักเริ่มบริเวณหน้าอกหรือหน้าท้อง ก่อนกระจายไปยังส่วนอื่นของร่างกาย
• บริเวณข้อพับ เช่น รักแร้ ข้อศอก หรือขาหนีบ อาจมีสีแดงเด่นกว่าบริเวณอื่น
• เมื่อผื่นเริ่มจางลง อาจมีผิวหนังลอก โดยเฉพาะปลายนิ้วมือและนิ้วเท้า

ในผู้ที่มีผิวสีเข้ม ผื่นแดงอาจมองเห็นได้ไม่ชัด แต่ยังสามารถสังเกตลักษณะผิวที่เป็นตุ่มละเอียดและสัมผัสแล้วรู้สึกสากได้ ผื่นมักค่อย ๆ จางลงภายในประมาณหนึ่งสัปดาห์ และบางคนอาจมีผิวลอกตามมาได้

3. ลิ้นแดงคล้ายผลสตรอว์เบอร์รี (Strawberry Tongue)
ในช่วงแรก ลิ้นอาจมีฝ้าสีขาวหรือขาวอมเหลืองปกคลุมอยู่ เมื่อฝ้าค่อย ๆ หลุดออก จะเห็นลิ้นมีสีแดงและมีตุ่มเล็ก ๆ เด่นขึ้น ทำให้มีลักษณะคล้ายพื้นผิวของผลสตรอว์เบอร์รี อาการนี้เป็นลักษณะที่อาจพบในไข้อีดำอีแดง แต่ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนจะมีอาการดังกล่าว

4. ใบหน้าแดง แต่บริเวณรอบปากค่อนข้างซีด
บางคนอาจมีแก้มแดงหรือใบหน้าดูแดงกว่าปกติ ขณะที่ผิวหนังบริเวณรอบปากดูซีดกว่าอย่างเห็นได้ชัด อาการนี้อาจเกิดร่วมกับผื่นตามลำตัว แต่ไม่ได้จำเป็นต้องพบในผู้ป่วยทุกราย

ไข้อีดำอีแดงแตกต่างจากผื่นไข้ทั่วไปอย่างไร

การมีไข้ร่วมกับผื่นไม่ได้หมายความว่าจะเป็นไข้อีดำอีแดงเสมอไป เพราะโรคติดเชื้อไวรัสและโรคผื่นชนิดอื่นก็อาจทำให้มีอาการใกล้เคียงกัน

สิ่งที่ทำให้แพทย์สงสัยไข้อีดำอีแดงมากขึ้น คือการพบอาการหลายอย่างร่วมกัน เช่น เจ็บคอ มีไข้ ผื่นละเอียดสากคล้ายกระดาษทราย และลิ้นแดงผิดปกติ อย่างไรก็ตาม ไม่สามารถแยกโรคจากลักษณะผื่นเพียงอย่างเดียวได้อย่างแน่นอน

หากเด็กมีไข้ เจ็บคอ และมีผื่นขึ้นตามร่างกาย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ แทนการสรุปว่าเป็นผื่นแพ้หรือผื่นจากไข้ด้วยตนเอง

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงต่อไข้อีดำอีแดง

แม้ไข้อีดำอีแดงสามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกวัย แต่มีบางกลุ่มที่อาจมีโอกาสสัมผัสเชื้อมากกว่าคนทั่วไป

เด็กวัยเรียน: เด็กอายุประมาณ 5–15 ปีเป็นกลุ่มที่พบโรคได้บ่อย เนื่องจากมีโอกาสสัมผัสใกล้ชิดกับเด็กคนอื่นระหว่างเรียนหรือทำกิจกรรมร่วมกัน

สมาชิกในครอบครัวของผู้ติดเชื้อ: ผู้ที่อาศัยอยู่ในบ้านเดียวกับผู้ติดเชื้ออาจมีโอกาสได้รับเชื้อจากการอยู่ใกล้ชิดหรือใช้สิ่งของร่วมกัน

ผู้ที่อยู่ในสถานที่ที่มีคนรวมตัวกันจำนวนมาก: สถานรับเลี้ยงเด็ก โรงเรียน หรือสถานที่พักอาศัยร่วมกันอาจเอื้อต่อการแพร่กระจายของเชื้อ หากไม่มีการดูแลสุขอนามัยอย่างเหมาะสม

ผู้ที่มีการสัมผัสกับเด็กเป็นประจำ: ผู้ปกครอง ครู และผู้ดูแลเด็กอาจมีโอกาสสัมผัสเชื้อได้ โดยเฉพาะเมื่อมีผู้ป่วยอยู่ในความดูแล

แพทย์วินิจฉัยไข้อีดำอีแดงอย่างไร

เมื่อสงสัยว่าเป็นไข้อีดำอีแดง แพทย์จะประเมินอาการและตรวจร่างกาย โดยพิจารณาลักษณะของผื่น อาการเจ็บคอ การเปลี่ยนแปลงของลิ้น และประวัติการสัมผัสผู้ติดเชื้อ

เนื่องจากโรคหลายชนิดทำให้มีไข้ เจ็บคอ และผื่นได้คล้ายกัน การตรวจหาเชื้อแบคทีเรียจึงมีความสำคัญในการยืนยันการวินิจฉัย วิธีตรวจที่อาจใช้ ได้แก่

• การตรวจหาเชื้อแบบรวดเร็ว (Rapid Strep Test): เป็นการเก็บตัวอย่างสารคัดหลั่งจากบริเวณลำคอ เพื่อตรวจหาเชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอ
• การเพาะเชื้อจากลำคอ (Throat Culture): เป็นการนำตัวอย่างจากลำคอไปตรวจในห้องปฏิบัติการ ซึ่งช่วยตรวจพบเชื้อในบางกรณีที่การตรวจแบบรวดเร็วให้ผลลบ
• การตรวจสารพันธุกรรมของเชื้อ (PCR): เป็นอีกวิธีหนึ่งที่แพทย์อาจเลือกใช้ตามความเหมาะสมของสถานพยาบาล

ไข้อีดำอีแดงรักษาอย่างไร

แนวทางหลักในการรักษาไข้อีดำอีแดงที่ได้รับการยืนยันว่าเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Group A Streptococcus คือการใช้ยาปฏิชีวนะภายใต้การดูแลของแพทย์ เช่น เพนิซิลลิน (Penicillin) หรืออะม็อกซีซิลลิน (Amoxicillin)

การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะอย่างถูกต้องมีส่วนช่วยในหลายด้าน ได้แก่

• ช่วยให้อาการของโรคดีขึ้นเร็วขึ้น
• ลดโอกาสแพร่เชื้อไปยังผู้อื่น
• ลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนบางชนิด

ผู้ป่วยควรรับประทานยาตามแพทย์สั่งให้ครบตามกำหนด แม้อาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม ไม่ควรหยุดยาหรือปรับขนาดยาเอง และไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมารับประทานเองโดยไม่ได้รับการตรวจจากแพทย์

ไข้อีดำอีแดงมีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่

ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถฟื้นตัวได้ดีเมื่อได้รับการดูแลและรักษาอย่างเหมาะสม อย่างไรก็ตาม บางรายอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อหรือการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันได้ เช่น

• หูชั้นกลางอักเสบ: อาจเกิดจากการติดเชื้อที่แพร่กระจายไปยังบริเวณหู
• ฝีบริเวณต่อมทอนซิล: เป็นการสะสมของหนองใกล้ต่อมทอนซิล ซึ่งอาจทำให้เจ็บคอมากหรือกลืนลำบาก
• ปอดอักเสบ: เกิดขึ้นได้เมื่อการติดเชื้อส่งผลต่อระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง
• ไข้รูมาติก (Rheumatic Fever): เป็นภาวะแทรกซ้อนที่อาจส่งผลต่อหัวใจหรือข้อต่อ
• ไตอักเสบหลังการติดเชื้อสเตรปโตคอคคัส: อาจทำให้มีอาการบวม หรือปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ

ภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้พบได้ไม่บ่อย แต่เป็นเหตุผลสำคัญที่ควรได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม หากมีอาการผิดปกติเกิดขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์หลังการติดเชื้อ ควรปรึกษาแพทย์ทันที

วิธีดูแลตัวเองเมื่อเป็นไข้อีดำอีแดง

นอกจากการรักษาตามคำแนะนำของแพทย์แล้ว การดูแลตัวเองระหว่างพักฟื้นยังช่วยบรรเทาความไม่สบายตัวได้

1. ดื่มน้ำให้เพียงพอ: การจิบน้ำเป็นระยะ โดยเลือกอุณหภูมิที่ดื่มแล้วสบายคอ จะช่วยลดอาการระคายเคืองและป้องกันภาวะขาดน้ำ

2. เลือกรับประทานอาหารอ่อน: หากมีอาการเจ็บคอ ควรเลือกอาหารเนื้อนุ่ม กลืนง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม หรือซุป

3. พักผ่อนอย่างเพียงพอ: ให้ผู้ป่วยได้พักผ่อนอย่างเต็มที่ และหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เหนื่อยล้า

4. ดูแลอาการไข้หรือคันตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์: ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเกี่ยวกับวิธีบรรเทาอาการไข้ ปวด หรือคัน ไม่ควรให้ยาแก่เด็กโดยไม่ตรวจสอบความเหมาะสม

5. รับประทานยาตามแพทย์สั่ง: รับประทานยาปฏิชีวนะให้ครบตามจำนวนวัน แม้ไข้จะลดลงหรือผื่นจางแล้วก็ตาม

วิธีป้องกันไข้อีดำอีแดงและลดการแพร่เชื้อ

เนื่องจากไข้อีดำอีแดงเป็นโรคติดต่อ การรักษาสุขอนามัยจึงมีความสำคัญทั้งสำหรับผู้ป่วยและคนรอบข้าง

• ล้างมือด้วยสบู่และน้ำอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะหลังไอ จาม หรือสัมผัสสารคัดหลั่ง
• ใช้กระดาษทิชชูปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม แล้วทิ้งลงถังขยะให้เรียบร้อย
• หลีกเลี่ยงการใช้แก้วน้ำ ช้อนส้อม หรือผ้าเช็ดตัวร่วมกับผู้ติดเชื้อ
• หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ที่กำลังมีอาการติดเชื้อ
• หากมีสมาชิกในบ้านป่วย ควรสังเกตอาการของคนอื่นในครอบครัวด้วย

เป็นไข้อีดำอีแดง ต้องหยุดเรียนหรือหยุดงานกี่วัน

ผู้ที่เป็นไข้อีดำอีแดงควรหยุดเรียน หยุดงาน หรือหยุดไปสถานรับเลี้ยงเด็กในช่วงที่ยังมีโอกาสแพร่เชื้อ

แนวทางของ NHS แนะนำให้ผู้ป่วยอยู่บ้านอย่างน้อย 24 ชั่วโมงหลังเริ่มรับประทานยาปฏิชีวนะที่แพทย์สั่ง ขณะที่ CDC แนะนำให้ไม่มีไข้ร่วมด้วย และได้รับยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมเป็นเวลาอย่างน้อย 12–24 ชั่วโมงก่อนกลับเข้าสถานที่รวมกลุ่ม

ดังนั้น การกลับไปเรียนหรือทำงานควรพิจารณาทั้งระยะเวลาหลังเริ่มยา การไม่มีไข้ สภาพร่างกายของผู้ป่วย และคำแนะนำของแพทย์

สรุป

ไข้อีดำอีแดง (Scarlet Fever) เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่พบได้บ่อยในเด็กวัยเรียน โดยอาจทำให้มีไข้ เจ็บคอ ผื่นแดงละเอียดที่สัมผัสแล้วรู้สึกสากคล้ายกระดาษทราย และลิ้นแดงคล้ายผลสตรอว์เบอร์รี

แม้อาการบางอย่างจะคล้ายโรคติดเชื้อทั่วไป แต่ไข้อีดำอีแดงมีสาเหตุจากแบคทีเรีย จึงจำเป็นต้องได้รับการประเมินและรักษาอย่างเหมาะสม โดยยาปฏิชีวนะสามารถช่วยลดระยะเวลาการเจ็บป่วย ลดการแพร่เชื้อ และลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนบางชนิดได้

สำหรับผู้ปกครอง การสังเกตอาการตั้งแต่เริ่มมีไข้และเจ็บคอ รวมถึงการดูแลสุขอนามัยภายในบ้าน เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยลดการแพร่กระจายของเชื้อ

หากเด็กมีไข้ร่วมกับผื่นผิดปกติ โดยเฉพาะผื่นที่มีลักษณะสาก ควรพาไปพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัย ไม่ควรสรุปจากลักษณะผื่นเพียงอย่างเดียวหรือซื้อยาปฏิชีวนะมารักษาเอง

จัดทำโดย: ภญ. ปุณยนุช อังคะนาวิน

แหล่งอ้างอิง

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Guidance for Scarlet Fever
2. National Health Service (NHS). Scarlet Fever
3. Leeds Teaching Hospitals NHS Trust. Scarlet Fever