โรคตากุ้งยิง (Hordeolum): สาเหตุ อาการ วิธีรักษา และการป้องกัน

อาการเปลือกตาบวมแดง เจ็บบริเวณขอบตา หรือมีตุ่มเล็ก ๆ คล้ายสิวขึ้นที่เปลือกตา อาจเป็นสัญญาณของโรคตากุ้งยิง (Hordeolum) ซึ่งเป็นภาวะที่พบได้บ่อยและสามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกวัย แม้ส่วนใหญ่จะไม่รุนแรงและสามารถหายได้ภายในระยะเวลาไม่นาน แต่หากดูแลไม่เหมาะสม อาจทำให้อาการอักเสบรุนแรงขึ้นหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้

หลายคนอาจเข้าใจว่าตากุ้งยิงเกิดจากการใช้สายตามากเกินไป หรือเกิดจากพฤติกรรมบางอย่างตามความเชื่อทั่วไป แต่ในทางการแพทย์ โรคนี้มีความเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อแบคทีเรียบริเวณต่อมหรือรูขุมขนที่เปลือกตาเป็นหลัก

การทำความเข้าใจสาเหตุ อาการ และวิธีดูแลอย่างถูกต้อง จะช่วยลดความไม่สบายตาและลดความเสี่ยงจากการรักษาที่ไม่เหมาะสม

โรคตากุ้งยิง (Hordeolum) คืออะไร

โรคตากุ้งยิง คือ ภาวะอักเสบติดเชื้อแบคทีเรียเฉียบพลันของต่อมหรือรูขุมขนบริเวณเปลือกตา โดยมักเกี่ยวข้องกับเชื้อแบคทีเรียกลุ่ม Staphylococcus ทำให้เกิดตุ่มบวมแดง กดเจ็บ และบางครั้งอาจมีหนองสะสมอยู่ภายใน

ตากุ้งยิงสามารถเกิดได้ทั้งเปลือกตาบนและเปลือกตาล่าง รวมถึงอาจเกิดขึ้นมากกว่าหนึ่งตำแหน่ง

โดยทั่วไปแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

1. ตากุ้งยิงภายนอก (External Hordeolum)
เกิดจากการติดเชื้อบริเวณรูขุมขนของขนตาหรือต่อมที่อยู่ใกล้โคนขนตา

ลักษณะที่พบได้คือมีตุ่มแดงบริเวณขอบเปลือกตา คล้ายสิวหรือฝีขนาดเล็ก อาจเห็นหัวหนองและมีอาการเจ็บเมื่อสัมผัส

2. ตากุ้งยิงภายใน (Internal Hordeolum)
เกิดจากการติดเชื้อของต่อมไมโบเมียน (Meibomian Gland) ซึ่งเป็นต่อมไขมันที่อยู่ภายในเปลือกตา มีหน้าที่ผลิตไขมันเพื่อช่วยลดการระเหยของน้ำตาและรักษาความชุ่มชื้นบริเวณผิวดวงตา

ผู้ป่วยอาจมีอาการบวมและเจ็บลึกเข้าไปในเปลือกตา โดยไม่จำเป็นต้องเห็นตุ่มหนองชัดเจนจากภายนอก

ตากุ้งยิงภายในบางกรณีอาจมีอาการอักเสบมากกว่าชนิดภายนอก และจำเป็นต้องได้รับการประเมินจากจักษุแพทย์

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของโรคตากุ้งยิง

สาเหตุสำคัญของโรคตากุ้งยิงคือการติดเชื้อแบคทีเรียบริเวณต่อมหรือรูขุมขนที่เปลือกตา โดยมีปัจจัยบางอย่างที่อาจเพิ่มโอกาสเกิดโรค ได้แก่

• การสัมผัสดวงตาด้วยมือที่ไม่สะอาด: อาจนำเชื้อโรคเข้าสู่บริเวณเปลือกตา
• การทำความสะอาดเปลือกตาไม่เหมาะสม: อาจทำให้มีสิ่งสกปรกหรือคราบไขมันสะสมบริเวณขอบตา
• การใช้เครื่องสำอางรอบดวงตาที่ปนเปื้อน: เช่น มาสคาร่าหรืออายไลเนอร์ที่ใช้ร่วมกับผู้อื่น
• การใส่คอนแทคเลนส์โดยไม่รักษาความสะอาด: โดยเฉพาะการสัมผัสเลนส์ด้วยมือที่ไม่ได้ล้าง
• ภาวะเปลือกตาอักเสบเรื้อรัง (Blepharitis): อาจทำให้ต่อมบริเวณเปลือกตาทำงานผิดปกติและเพิ่มโอกาสเกิดตากุ้งยิง
• ภาวะต่อมไขมันเปลือกตาทำงานผิดปกติ: อาจทำให้เกิดการอุดตันและการอักเสบได้ง่ายขึ้น
• โรคผิวหนังบางชนิด: เช่น โรคโรซาเซีย (Rosacea) ซึ่งอาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของต่อมไขมันบริเวณเปลือกตา

อย่างไรก็ตาม โรคตากุ้งยิงสามารถเกิดขึ้นได้แม้ในผู้ที่รักษาความสะอาดอย่างเหมาะสม และไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยมีสุขอนามัยที่ไม่ดีเสมอไป

อาการของโรคตากุ้งยิงที่ควรสังเกต

อาการของโรคตากุ้งยิงอาจแตกต่างกันตามตำแหน่งและความรุนแรงของการอักเสบ โดยอาการที่พบบ่อย ได้แก่

• มีตุ่มแดงหรือก้อนบวมบริเวณขอบเปลือกตา
• รู้สึกเจ็บหรือกดเจ็บบริเวณที่เป็น
• เปลือกตาบวมแดง
• มีตุ่มหนองเล็ก ๆ คล้ายหัวสิว
• น้ำตาไหลมากกว่าปกติ
• รู้สึกระคายเคืองหรือเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมในดวงตา
• อาจมีคราบหรือขี้ตาสะสมบริเวณขอบเปลือกตา

อาการมักเกิดขึ้นค่อนข้างรวดเร็วภายในระยะเวลาไม่กี่วัน และในบางรายอาจมีอาการบวมจนรู้สึกลืมตาไม่สะดวก

โดยทั่วไป ตากุ้งยิงมักไม่ทำให้การมองเห็นลดลงโดยตรง แต่หากมีอาการตามัวชัดเจนหรือปวดภายในลูกตา ควรได้รับการตรวจเพื่อแยกโรคอื่นที่อาจมีความรุนแรงมากกว่า

ตากุ้งยิงกับก้อนไขมันเปลือกตาแตกต่างกันอย่างไร

โรคตากุ้งยิงมักถูกสับสนกับภาวะก้อนไขมันเปลือกตาอุดตัน หรือ Chalazion เนื่องจากทั้งสองภาวะทำให้เกิดก้อนบริเวณเปลือกตาได้เหมือนกัน แต่มีสาเหตุและลักษณะอาการแตกต่างกัน

ตากุ้งยิงภายในบางรายอาจพัฒนากลายเป็นก้อนไขมันเปลือกตาอุดตันภายหลังการอักเสบได้

หากมีก้อนที่เปลือกตาเป็นเวลานาน ไม่ยุบลง หรือกลับมาเป็นซ้ำบริเวณเดิม ควรพบจักษุแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ

โรคตากุ้งยิงอันตรายหรือไม่

โดยทั่วไป โรคตากุ้งยิงเป็นภาวะที่ไม่รุนแรง และหลายกรณีสามารถดีขึ้นได้เองภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ โดยเฉพาะเมื่อได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม หากการติดเชื้อลุกลามไปยังเนื้อเยื่อรอบดวงตา อาจทำให้เกิดภาวะเปลือกตาและเนื้อเยื่อรอบดวงตาอักเสบติดเชื้อ เช่น Preseptal Cellulitis ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการรักษาจากแพทย์

ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่านั้นพบได้น้อย แต่เป็นเหตุผลสำคัญที่ไม่ควรละเลยอาการบวมแดงที่ลุกลามอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะเมื่อมีไข้ ปวดตารุนแรง หรือการมองเห็นผิดปกติ

แพทย์วินิจฉัยโรคตากุ้งยิงอย่างไร

การวินิจฉัยโรคตากุ้งยิงส่วนใหญ่อาศัยการซักประวัติและการตรวจบริเวณเปลือกตา โดยแพทย์อาจประเมินจากลักษณะดังต่อไปนี้

• ตำแหน่งของก้อนบวมและรอยแดง
• อาการเจ็บและระยะเวลาที่เริ่มมีอาการ
• การมีหนองหรือการอักเสบบริเวณขอบเปลือกตา
• ประวัติการเกิดตากุ้งยิงซ้ำ
• ภาวะเปลือกตาอักเสบหรือโรคผิวหนังที่เกี่ยวข้อง

โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องตรวจเลือดหรือส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม หากลักษณะอาการเข้าได้กับโรคตากุ้งยิงทั่วไป

แต่หากมีอาการรุนแรง เกิดซ้ำบ่อย หรือสงสัยภาวะแทรกซ้อน แพทย์อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

แนวทางการรักษาโรคตากุ้งยิง

การรักษาขึ้นอยู่กับตำแหน่งของการอักเสบ ความรุนแรงของอาการ และการตอบสนองต่อการดูแลเบื้องต้น

1. การประคบอุ่น
การประคบอุ่นเป็นหนึ่งในแนวทางดูแลเบื้องต้นที่นิยมใช้สำหรับตากุ้งยิงที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อน

ความอุ่นอาจช่วยให้สารคัดหลั่งบริเวณต่อมเปลือกตาไหลออกได้สะดวกขึ้น และช่วยบรรเทาความไม่สบายบริเวณที่อักเสบ

วิธีประคบอุ่นที่เหมาะสม ได้แก่

1. ล้างมือให้สะอาดก่อนสัมผัสบริเวณดวงตา
2. ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำอุ่นที่ไม่ร้อนจนเกินไป
3. หลับตาและวางผ้าประคบบริเวณเปลือกตาประมาณ 5–10 นาที
4. ทำซ้ำวันละ 3–4 ครั้งตามความเหมาะสม
5. หากผ้าเย็นลง สามารถชุบน้ำอุ่นใหม่ได้

ไม่ควรใช้น้ำร้อนจัด เพราะอาจทำให้ผิวหนังบริเวณเปลือกตาเกิดการระคายเคืองหรือบาดเจ็บได้

2. การใช้ยารักษา
ตากุ้งยิงไม่ได้จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะทุกราย เนื่องจากหลายกรณีสามารถดีขึ้นได้ด้วยการดูแลเบื้องต้น โดยเฉพาะการประคบอุ่นและรักษาความสะอาดของเปลือกตา

แพทย์อาจพิจารณายาปฏิชีวนะเฉพาะที่หรือชนิดรับประทานในบางกรณี เช่น มีการติดเชื้อแพร่กระจายหรือมีภาวะอักเสบติดเชื้อของเนื้อเยื่อโดยรอบ

การเลือกใช้ยาขึ้นอยู่กับลักษณะอาการและการประเมินของแพทย์ ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาหยอดตาที่มีส่วนผสมของสเตียรอยด์มาใช้เอง

3. การระบายหนองโดยแพทย์
ในกรณีที่ตากุ้งยิงมีหนองสะสมเป็นก้อนชัดเจน อาการไม่ดีขึ้น หรือมีการอักเสบต่อเนื่อง แพทย์อาจพิจารณาทำหัตถการเปิดระบายหนอง

การทำหัตถการควรดำเนินการโดยบุคลากรทางการแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญเท่านั้น

ผู้ป่วยไม่ควรบีบ เจาะ หรือพยายามระบายหนองด้วยตนเอง เพราะอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บและเพิ่มความเสี่ยงต่อการแพร่กระจายของการติดเชื้อ

วิธีดูแลตัวเองเมื่อเป็นตากุ้งยิง

นอกจากการประคบอุ่นแล้ว การดูแลเปลือกตาอย่างเหมาะสมอาจช่วยลดการระคายเคืองและส่งเสริมการฟื้นตัว

• รักษาความสะอาดของมือและบริเวณเปลือกตา
• หลีกเลี่ยงการขยี้ตาหรือสัมผัสบริเวณที่อักเสบบ่อย ๆ
• งดแต่งหน้าบริเวณดวงตาจนกว่าอาการจะดีขึ้น
• งดใส่คอนแทคเลนส์ระหว่างมีอาการ และใช้แว่นตาแทน
• ไม่ใช้ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องสำอางรอบดวงตาร่วมกับผู้อื่น
• หลีกเลี่ยงการบีบหรือกดตุ่มหนอง
• ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์หากได้รับยารักษา

ไม่ควรนำสมุนไพร น้ำมัน หรือสารที่ไม่ได้ผลิตสำหรับใช้กับดวงตามาทาบริเวณเปลือกตา เนื่องจากอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ

วิธีป้องกันโรคตากุ้งยิง

แม้ไม่สามารถป้องกันตากุ้งยิงได้ทุกกรณี แต่การดูแลสุขอนามัยบริเวณดวงตาอย่างสม่ำเสมออาจช่วยลดปัจจัยเสี่ยงบางประการได้

รักษาความสะอาดของมือ
ล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดก่อนสัมผัสดวงตา โดยเฉพาะก่อนใส่หรือถอดคอนแทคเลนส์

ดูแลเครื่องสำอางรอบดวงตา
หลีกเลี่ยงการใช้เครื่องสำอางร่วมกับผู้อื่น ไม่ใช้ผลิตภัณฑ์ที่หมดอายุ และทำความสะอาดเครื่องสำอางก่อนเข้านอน

ใช้คอนแทคเลนส์อย่างถูกสุขลักษณะ
ทำความสะอาดและเก็บรักษาคอนแทคเลนส์ตามคำแนะนำของผู้ผลิตและบุคลากรทางการแพทย์ ไม่ใช้น้ำประปาทำความสะอาดเลนส์

ดูแลภาวะเปลือกตาอักเสบเรื้อรัง
ผู้ที่มีภาวะ Blepharitis หรือมีต่อมไขมันเปลือกตาทำงานผิดปกติ ควรดูแลความสะอาดขอบเปลือกตาและปฏิบัติตามคำแนะนำของจักษุแพทย์

หลีกเลี่ยงการขยี้ตา
การขยี้ตาบ่อย ๆ อาจทำให้เกิดการระคายเคือง และเพิ่มโอกาสนำสิ่งสกปรกหรือเชื้อโรคเข้าสู่บริเวณเปลือกตา

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคตากุ้งยิง

ตากุ้งยิงติดต่อกันได้หรือไม่
โรคตากุ้งยิงไม่ได้เป็นโรคติดต่อที่แพร่จากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งได้ง่ายเหมือนโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ อย่างไรก็ตาม เชื้อแบคทีเรียที่เกี่ยวข้องอาจแพร่ผ่านการสัมผัสสิ่งคัดหลั่งหรือสิ่งของที่ปนเปื้อน จึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ผ้าเช็ดหน้าและเครื่องสำอางร่วมกัน

ตากุ้งยิงหายเองได้หรือไม่
ตากุ้งยิงหลายกรณีสามารถดีขึ้นได้เองภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ โดยการประคบอุ่นและรักษาความสะอาดอาจช่วยบรรเทาอาการได้ หากอาการไม่ดีขึ้นหรือรุนแรงขึ้นควรพบแพทย์

เป็นตากุ้งยิงสามารถใส่คอนแทคเลนส์ได้หรือไม่
ควรงดใส่คอนแทคเลนส์จนกว่าอาการอักเสบจะหาย เนื่องจากการใส่เลนส์อาจเพิ่มการระคายเคืองและทำให้ดูแลความสะอาดได้ยากขึ้น

ตากุ้งยิงเกิดจากการแอบดูคนอื่นจริงหรือไม่
ไม่จริง ความเชื่อดังกล่าวไม่มีหลักฐานทางการแพทย์รองรับ โรคตากุ้งยิงเกิดจากการอักเสบติดเชื้อบริเวณต่อมหรือรูขุมขนที่เปลือกตา ไม่ได้เกิดจากการมองเห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

ทำไมตากุ้งยิงจึงกลับมาเป็นซ้ำ
การเกิดตากุ้งยิงซ้ำอาจสัมพันธ์กับภาวะเปลือกตาอักเสบเรื้อรัง การทำงานผิดปกติของต่อมไขมัน หรือปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ หากเกิดซ้ำบ่อย โดยเฉพาะตำแหน่งเดิม ควรพบจักษุแพทย์เพื่อประเมินและแยกโรคอื่นที่มีลักษณะคล้ายกัน

สรุป

โรคตากุ้งยิง (Hordeolum) เป็นภาวะอักเสบติดเชื้อแบคทีเรียบริเวณต่อมหรือรูขุมขนที่เปลือกตา ทำให้เกิดตุ่มบวมแดง เจ็บ และบางครั้งมีหนองร่วมด้วย ส่วนใหญ่เป็นภาวะที่ไม่รุนแรงและสามารถดีขึ้นได้ภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์

การประคบอุ่น การรักษาความสะอาด และการหลีกเลี่ยงการบีบตุ่มหนองเป็นแนวทางดูแลเบื้องต้นที่สำคัญ โดยไม่จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะในผู้ป่วยทุกราย

หากมีอาการบวมแดงลุกลาม ปวดตารุนแรง การมองเห็นผิดปกติ หรือมีไข้ร่วมด้วย ควรรีบไปโรงพยาบาลเพื่อรับการตรวจและรักษาอย่างเหมาะสม

จัดทำโดย: ภญ. ปุณยนุช อังคะนาวิน

แหล่งอ้างอิง

1. American Academy of Ophthalmology. What Is the Difference Between a Stye and a Chalazion? (2026)
2. Merck Manual Professional Edition. Chalazion and Hordeolum (Stye) (2026)
3. American Optometric Association. Hordeolum (Stye)